Artikel 16.41 Ow: Mag het plan op dit MER worden gebaseerd?

Dit artikel bevat een verbod: het bevoegd gezag mag een plan of programma niet vaststellen wanneer het milieueffectrapport redelijkerwijs niet aan dat plan of programma ten grondslag kan worden gelegd. Het rapport moet dus werkelijk de onderbouwing kunnen zijn van de keuzes die in het plan worden gemaakt.

Daarmee krijgt het plan-MER gewicht. Zonder deze bepaling zou een rapport een formaliteit kunnen worden: gemaakt, ter inzage gelegd en daarna aan de kant geschoven. Nu is de bruikbaarheid van het rapport een voorwaarde voor de vaststelling zelf.

Wat 'redelijkerwijs' betekent

Het woord 'redelijkerwijs' zorgt ervoor dat niet elke onvolkomenheid in een rapport de vaststelling blokkeert. Een rekenfout op een onderdeel dat voor de gemaakte keuze niet uitmaakt, hoeft geen probleem te zijn. Het gaat erom of het rapport als geheel de besluitvorming nog kan dragen: zijn de onderzochte situatie en de effecten die in beeld zijn gebracht nog die van het plan dat wordt vastgesteld?

De risicoperiode zit na de inspraak

De bepaling wordt vooral belangrijk als het plan of programma na de terinzagelegging verandert. Zienswijzen leiden vaak tot aanpassingen, en hoe groter die zijn, hoe verder het vastgestelde plan af kan staan van wat er is onderzocht. Loopt dat te ver uiteen, dan is aanvullend onderzoek nodig voordat kan worden vastgesteld.

Een voorbeeld. Een provincie laat voor een programma onderzoeken wat het betekent als er ruimte komt voor twintig windturbines in een zoekgebied. Na de inspraak wordt het aantal verdubbeld en het zoekgebied naar het oosten uitgebreid. Het rapport zegt over dat extra gebied niets. Het programma kan dan niet in die vorm worden vastgesteld zonder dat het rapport eerst wordt aangevuld.

Hoe een gebrek wordt opgelost

De wet schrijft niet voor hoe het bevoegd gezag een probleem hier oplost. In de praktijk zijn er drie wegen: het plan terugbrengen naar wat is onderzocht, de onderzoeksgegevens aanvullen, of in de motivering van het plan uitleggen waarom het bestaande rapport de gemaakte keuzes nog steeds draagt. Wat de wet wel bepaalt, is de uitkomst: zolang het rapport het plan niet kan dragen, mag er niet worden vastgesteld.

Waar dit terugkomt

Deze eis is gericht tot het bevoegd gezag, maar werkt ook door in een procedure over het plan of programma. Wie opkomt tegen de vaststelling kan aanvoeren dat het rapport de gemaakte keuzes niet kan onderbouwen. Dat is een ander verwijt dan dat het rapport inhoudelijk niet aan de eisen voldoet: het gaat hier om de verhouding tussen rapport en plan.

In de praktijk

• Voor het bevoegd gezag: leg bij ingrijpende wijzigingen na de inspraak vast waarom het bestaande rapport de nieuwe versie nog kan onderbouwen, of vul het aan.
• Voor belanghebbenden: vergelijk het vastgestelde plan met het ontwerp dat is onderzocht; een verschil dat het rapport niet dekt, is een zelfstandig argument.

De procedure waarin dat rapport ter inzage gaat, staat in artikel 16.40 Ow. Voor besluiten over projecten geldt dezelfde eis in artikel 16.51 Ow; daar is bovendien uitdrukkelijk bepaald dat de regel over de houdbaarheid van onderzoeksgegevens van artikel 16.5 Ow niet van toepassing is.