Artikel 2.32 Ow: Ontheffing van een instructieregel vragen

Een instructieregel geldt voor alle gevallen die eronder vallen, en dat kan ergens knellen. Dit artikel biedt daarvoor het ventiel: bij een instructieregel kan worden bepaald dat daarvan ontheffing kan worden verleend. De ontheffing bestaat dus niet van rechtswege. Staat zij niet bij de regel zelf, dan is er geen ontheffing mogelijk.

Belangrijk voor wie dit leest als ondernemer of bewoner: de ontheffing is niet voor jou bedoeld. Zij kan alleen worden gevraagd door een bestuursorgaan van een gemeente, waterschap of provincie, namelijk door het bestuur dat door de regel wordt gebonden. Een burger of bedrijf dat tegen een regel aanloopt, moet dus bij dat bestuursorgaan aankloppen.

Wie beslist

Gaat het om een provinciale instructieregel op grond van artikel 2.22 Ow, dan verlenen gedeputeerde staten de ontheffing, op verzoek van een gemeente of waterschap. Gaat het om een rijksinstructieregel op grond van artikel 2.24 Ow, dan is de betrokken minister aan zet, op verzoek van een gemeente, waterschap of provincie. Bij de regel kan worden bepaald dat voor die beslissing overeenstemming met een andere minister nodig is.

Twee bijzondere routes

Het derde lid laat toe dat gedeputeerde staten ontheffing verlenen van een rijksinstructieregel, maar alleen als de locatie waarop die regel ziet door een provinciaal bestuursorgaan is aangewezen of begrensd. Het vierde lid sluit aan bij de getrapte regels van artikel 2.25, zesde lid, Ow: werkt de provincie een rijksregel in haar omgevingsverordening uit of wijkt zij daarvan af, dan kan ook daarbij een ontheffingsmogelijkheid worden opgenomen.

Het criterium

Het vijfde lid geeft de maatstaf, en die is streng. Ontheffing wordt alleen verleend als de uitoefening van de taak of bevoegdheid onevenredig wordt belemmerd in verhouding tot het belang dat met de regel wordt gediend. Het gaat dus niet om de vraag of de regel ongelukkig uitpakt, maar om een duidelijk verschil tussen wat de regel oplevert en wat zij in dit geval kost. Aan de ontheffing kunnen voorschriften worden verbonden, en zij kan voor een bepaalde termijn worden verleend.

Een voorbeeld. Een gemeente wil op een lastige locatie een school herbouwen, maar een instructieregel over bouwhoogte staat daaraan in de weg terwijl het belang achter die regel hier nauwelijks in het spel is. De gemeente vraagt een ontheffing, en krijgt die met de voorwaarde dat de hoogte op een deel van het perceel beperkt blijft. De schoolbestuurder voert het gesprek niet zelf: de gemeente is de verzoeker.

In de praktijk

• Voor een bestuursorgaan: kijk eerst of bij de instructieregel een ontheffingsmogelijkheid is opgenomen en of de regel zelf al afwijkingsruimte biedt; die route is vaak korter.
• Voor een initiatiefnemer: blijkt een instructieregel de blokkade, leg dan bij het bevoegde bestuursorgaan onderbouwd uit waarom het belang achter de regel hier weinig gewicht heeft.

Deze mogelijkheid hoort bij de instructieregels van artikel 2.22 Ow en artikel 2.24 Ow en bij de begrenzingen in artikel 2.23 Ow en artikel 2.25 Ow, dat ook een eigen afwijkingsregeling verplicht stelt. Een ontheffing is iets anders dan de instructie in een concreet geval van artikel 2.33 Ow en artikel 2.34 Ow.