Artikel 15.43 Ow: Een voorlopig bedrag vooraf

Een schadeloosstellingsprocedure duurt; de onteigening zelf wacht daar niet op. Dit artikel geeft de rechtbank daarom de opdracht om zo spoedig mogelijk per belanghebbende een voorlopige schadeloosstelling vast te stellen, lang voordat het eindbedrag bekend is.

Voor een belanghebbende betekent dat dat hij niet tot de eindbeschikking op geld hoeft te wachten terwijl hij zijn woning of bedrijf al kwijt is. Voor de onteigenaar betekent het dat op een vroeg moment vaststaat welk bedrag hij moet vrijmaken.

Zo spoedig mogelijk, dus vroeg

De vaststelling gebeurt in een tussenbeschikking: een beslissing waarmee de procedure niet eindigt. Zij komt daarom in de regel voordat het deskundigenbericht er is, en dus voordat iemand weet waar de begroting op uitkomt. Daarom is het aanbod van de onteigenaar het houvast waarmee de rechtbank op dat moment werkt.

Het aanbod is het uitgangspunt

Het voorlopige bedrag is in beginsel gelijk aan het aanbod dat bij het verzoekschrift is gedaan. De onteigenaar bepaalt daarmee zelf de ondergrens van wat hij op korte termijn moet betalen: biedt hij laag, dan is de voorlopige schadeloosstelling ook laag, maar loopt hij bij de kosten een risico op grond van artikel 15.46 Ow.

Wanneer de rechtbank afwijkt

De rechtbank kan de voorlopige schadeloosstelling op een ander bedrag vaststellen of aan een andere belanghebbende toewijzen. Dat laatste is van belang als het aanbod naar de verkeerde persoon is gericht, bijvoorbeeld omdat een recht op een ander blijkt te rusten dan de onteigenaar dacht. Voor een afwijking is niet nodig dat de waardering al vaststaat: de rechtbank hoeft alleen aanleiding te zien, de definitieve begroting komt later.

Consignatie in plaats van betaling

De rechtbank kan bepalen dat de voorlopige schadeloosstelling wordt geconsigneerd volgens de Wet op de consignatie van gelden. Het bedrag wordt dan in bewaring gegeven in plaats van rechtstreeks uitbetaald. Dat is bruikbaar als nog niet vaststaat wie het geld toekomt of als er aanspraken van derden op liggen.

Een voorbeeld. Een waterschap onteigent een perceel voor een dijkversterking en biedt de eigenaar een bedrag voor de grond. De rechtbank stelt de voorlopige schadeloosstelling op dat bedrag vast. Omdat over een erfpachtrecht op hetzelfde perceel nog onduidelijkheid bestaat, bepaalt zij dat een deel wordt geconsigneerd totdat duidelijk is wie daarop recht heeft.

In de praktijk

• Voor de belanghebbende: het aannemen van het voorlopige bedrag is niet hetzelfde als instemmen met de hoogte; bij de eindbeschikking volgt verrekening.
• Voor de onteigenaar: stem het aanbod in het verzoekschrift af op wat u werkelijk verdedigbaar vindt, want dat bedrag komt als voorlopige schadeloosstelling terug.

Het aanbod waarop dit artikel voortbouwt, staat in artikel 15.37 Ow. De verrekening met het eindbedrag is geregeld in artikel 15.45 Ow. Voor de positie van een hypotheekhouder of een ingeschreven beslaglegger bij de voorlopige schadeloosstelling geldt artikel 15.31 Ow.