Artikel 10.28 Ow: Van wie is het werk in uw grond?

Als iemand een leiding in uw grond legt, dringt zich de vraag op van wie die leiding dan is. Het uitgangspunt van het goederenrecht is dat wat duurzaam met de grond is verenigd, bij de grond hoort en dus van de grondeigenaar is. Dat zou betekenen dat u eigenaar wordt van een werk dat u alleen maar moet dulden. Dit artikel voorkomt dat.

Het doet dat door artikel 5:20 BW tweede lid van overeenkomstige toepassing te verklaren op werken van algemeen belang die met een gedoogplichtbeschikking worden aangelegd, in stand gehouden, gewijzigd of verplaatst. Die bepaling in het Burgerlijk Wetboek komt erop neer dat een net van kabels of leidingen, bestemd voor transport van stoffen, energie of informatie, dat in de grond van een ander ligt, toekomt aan wie het bevoegd heeft aangelegd of aan diens rechtsopvolger.

Waarom 'van overeenkomstige toepassing'

Artikel 5:20 BW gaat over netten van kabels en leidingen. De werken waarvoor hoofdstuk 10 een gedoogplicht mogelijk maakt, zijn ruimer: een kade, een meetvoorziening, een kunstwerk. Door de bepaling van overeenkomstige toepassing te verklaren, geldt dezelfde eigendomsregel voor al die werken. De regel gaat wel over zaken en niet over handelingen: hij zegt wie eigenaar is van het werk, niet wie wat mag doen.

De beschikking als bewijs van bevoegdheid

De regel werkt alleen voor de bevoegde aanlegger. Juist daarom is de gedoogplichtbeschikking hier van belang: zij toont aan dat de aanleg bevoegd was. Wie later wil weten wie eigenaar van het werk is, kijkt dus naar de beschikking.

Het verschil met de vrijwillige route

Komt er wel een regeling in overleg tot stand, dan wordt vaak een recht van opstal gevestigd, bij notariële akte en inschrijving in de openbare registers — artikel 5:101 BW, met artikel 3:89 BW in samenhang met artikel 3:98 BW. Dat beperkte recht geeft de initiatiefnemer de eigendom van het werk en een eigen recht op uw grond. Bij een gedoogplicht gebeurt dat niet: er komt geen beperkt recht op uw zaak, u blijft eigenaar van de grond, en de eigendom van het werk wordt via dit artikel geregeld. Uw eigendom wordt dus beperkt in het gebruik, niet in de titel — en dat is precies het verschil met de onteigening van hoofdstuk 11.

Een voorbeeld. Onder het erf van een akkerbouwbedrijf ligt een persleiding die met een gedoogplicht is aangelegd. Het bedrijf wordt verkocht. De koper denkt dat hij de leiding erbij heeft gekocht en wil hem laten verwijderen. Dat kan niet: de leiding is van de beheerder, en de gedoogplicht gaat op grond van artikel 10.25 Ow mee over. Wil de koper hem toch weg of elders, dan loopt dat via artikel 10.23 Ow.

In de praktijk

• Voor de rechthebbende: ga er niet van uit dat een werk in uw grond uw eigendom is; onderhoud, aansprakelijkheid en verwijdering liggen bij de eigenaar van het werk, niet bij u.
• Voor de initiatiefnemer: bewaar de gedoogplichtbeschikking bij de werkdocumentatie van het werk, want die beschikking onderbouwt dat de aanleg bevoegd was.

De doorwerking naar opvolgers staat in artikel 10.25 Ow, de opruimplicht na intrekking in artikel 10.27 Ow. Dat u eigenaar van de grond blijft, is ook de reden dat uw nadeel wordt vergoed en niet afgekocht: zie hoofdstuk 15, met name artikel 15.12 Ow en artikel 15.14 Ow.