Artikel 10.10j Ow: Onderzoek op uw grond voor een ontwerp

Voordat een leiding, spoor of waterwerk van algemeen belang wordt aangelegd, moet er een ontwerp komen. Daarvoor is vaak toegang tot de grond van anderen nodig: meten, proefsleuven of boringen, bodemonderzoek, en het plaatsen van merktekens. Wie rechthebbende is op die grond, moet dat toestaan. Deze plicht volgt rechtstreeks uit de wet: er komt geen bestuursorgaan aan te pas en er is geen beschikking nodig.

De reden daarvoor is praktisch. Een ontwerp is nog geen werk. Als voor elke meting en elke grondboring eerst een procedure zou moeten worden doorlopen, zou de voorbereiding van een werk van algemeen belang vastlopen op handelingen die zelf nauwelijks gevolgen hebben. De wet kiest daarom voor een lichte plicht met een korte waarschuwingstermijn.

Welke handelingen u moet toestaan

Het gaat om vier soorten activiteiten: meetwerkzaamheden, graafwerkzaamheden, het aanbrengen van tekens in, boven of op de onroerende zaak, en het verrichten van onderzoek met de hulpmiddelen die daarvoor nodig zijn. Die hulpmiddelen mogen dus mee de grond op; denk aan een sondeerwagen of een tijdelijke meetopstelling.

Alleen voor het ontwerp, en alleen voor bepaalde werken

De plicht is dubbel begrensd. Zij geldt alleen voor activiteiten die nodig zijn om een ontwerp te maken, niet voor de uitvoering van het werk zelf. En zij geldt alleen voor werken van algemeen belang die vallen onder artikel 10.13 Ow, artikel 10.14 Ow of artikel 10.15 Ow: infrastructuur en water, energie en mijnbouw, en werken voor de grenswateren met Duitsland. Gaat het om een ander soort werk, dan biedt dit artikel geen grondslag.

Vier dagen vooraf, schriftelijk

De initiatiefnemer moet u ten minste vier dagen vooraf schriftelijk laten weten wat hij gaat doen. Die termijn is hard en hij is er voor u: u kunt dieren verplaatsen, een gewas nog oogsten, de aannemer op uw erf waarschuwen of afspraken maken over de route over uw terrein. Komt iemand onaangekondigd, dan is er geen gedoogplicht voor dat moment.

Geen besluit, dus geen bezwaar

Omdat de plicht uit de wet zelf volgt, is er geen besluit waartegen u bezwaar kunt maken of beroep kunt instellen. De brief met de aankondiging is geen beschikking. Bent u het er niet mee eens — bijvoorbeeld omdat u vindt dat het geen ontwerponderzoek is maar al uitvoering, of dat het werk niet onder de genoemde artikelen valt — dan is dat een geschil met de initiatiefnemer dat bij de civiele rechter thuishoort. Dat is het verschil met de gedoogplichten die bij beschikking worden opgelegd in afdeling 10.3.

Een voorbeeld. Een akkerbouwer krijgt een brief dat een netbeheerder volgende week op twee plekken in zijn perceel wil sonderen voor het ontwerp van een nieuwe hoogspanningsverbinding. Hij moet dat toestaan, maar hij mag wel vragen om een andere dag omdat hij midden in de oogst zit, en hij hoeft niet te dulden dat er alvast een fundering wordt gestort. Schade aan het gewas en aan de bodemstructuur is een aparte kwestie, die niet in dit hoofdstuk wordt geregeld.

In de praktijk

• Voor de rechthebbende: leg bij aankomst de begintoestand vast met foto's en een korte notitie, met datum; dat is later uw bewijs van de schade.
• Voor de initiatiefnemer: omschrijf in de aankondiging concreet welke plekken, welke dagen en welk materieel het betreft, want de gedoogplicht reikt niet verder dan wat is aangekondigd en nodig is voor het ontwerp.

Voor vergoeding van de schade die u door deze plicht oploopt, moet u in hoofdstuk 15 zijn: artikel 15.12 Ow legt de vergoeding bij de initiatiefnemer en artikel 15.13 Ow bepaalt de omvang bij gedoogplichten van afdeling 10.2. De begrippen 'rechthebbende', 'initiatiefnemer' en 'werk van algemeen belang' staan in artikel 10.1 Ow. Dit artikel is de opvolger van de ontwerpgedoogplicht die eerder bij beschikking werd opgelegd; artikel 10.20 Ow is daarom vervallen.