Artikel 1.2 Ow: Waar gaat de Omgevingswet over?

Dit artikel zet de buitengrens van de wet. De Omgevingswet gaat over de fysieke leefomgeving zelf én over activiteiten die daarvoor gevolgen hebben of kunnen hebben. Wat buiten die twee valt, regelt deze wet niet.

Voor een bewoner of ondernemer is dat de eerste vraag bij elk voorschrift: raakt mijn handelen de leefomgeving? Is het antwoord ja, dan is de kans groot dat deze wet of een van de uitvoeringsbesluiten er iets over zegt.

Wat valt onder de fysieke leefomgeving

Het tweede lid noemt bouwwerken, infrastructuur, watersystemen, water, bodem, lucht, landschappen, natuur, cultureel erfgoed en werelderfgoed. Dat is een opsomming van wat er in ieder geval onder valt, geen gesloten lijst: iets kan onderdeel van de leefomgeving zijn zonder in dit rijtje te staan.

Die open formulering is bewust gekozen. Bij een gesloten lijst zou over elk voorwerp dat er niet letterlijk in staat een discussie kunnen ontstaan of een regel er wel voor geldt. Nu is de vraag of het bestuursorgaan redelijkerwijs tot het standpunt kon komen dat het om een onderdeel van de leefomgeving gaat.

Welke gevolgen meetellen

Het derde lid maakt concreet welke soorten gevolgen in beeld komen: het wijzigen van onderdelen van de leefomgeving of van het gebruik daarvan, het gebruik van natuurlijke hulpbronnen, activiteiten waardoor emissies, hinder of risico's worden veroorzaakt, en het nalaten van activiteiten.

Dat laatste onderdeel is minder vanzelfsprekend dan het lijkt. Ook stilzitten kan gevolgen hebben: wie een noodzakelijke handeling achterwege laat, kan daarmee de leefomgeving beïnvloeden. Nalaten is in deze wet dus net zo goed een aangrijpingspunt als doen.

Ook hier geldt: de opsomming is niet gesloten. Het derde lid noemt wat in ieder geval als gevolg voor de fysieke leefomgeving wordt aangemerkt, zodat daarover geen discussie hoeft te ontstaan, maar sluit andere gevolgen niet uit.

En de mens zelf?

Het vierde lid trekt de mens erbij, maar met een beperking: gevolgen voor de mens tellen mee voor zover die loopt via onderdelen van de fysieke leefomgeving. Gezondheidsschade door vervuilde lucht of door geluid valt daaronder; een gevolg dat niets met de leefomgeving te maken heeft, niet.

Een voorbeeld. Een kwekerij wil een bestaande loods gebruiken om gewassen te drogen met grote ventilatoren. Aan het gebouw verandert niets, maar het gebruik wijzigt en er komt geluid bij. Via het eerste en derde lid valt die activiteit onder de wet, en via het vierde lid mag ook de hinder voor omwonenden worden meegewogen.

In de praktijk

• Voor de initiatiefnemer: beoordeel niet alleen de verbouwing, maar ook het gebruik en de uitstoot die erbij horen; alle drie kunnen een regel in beweging zetten.
• Voor de omgeving: ook een gevolg dat niet in de opsomming van het tweede lid staat, kan een gevolg voor de leefomgeving zijn en dus iets om in te brengen.

Artikel 1.2 Ow zegt waar de wet over gaat, artikel 1.3 Ow waarop ze is gericht en artikel 1.4 Ow wanneer ze terugtreedt voor een andere wet. Wat de genoemde begrippen precies betekenen, staat in de bijlage bij de wet (artikel 1.1 Ow).