Artikel 3.15 Ow: Wanneer mag een programmatische aanpak?

De programmatische aanpak is een bijzondere vorm van het programma: zij kan veranderen hoe een omgevingswaarde of een ander doel meeweegt bij besluiten, en kan beoordelingsregels buiten toepassing laten. Omdat dat ingrijpt, mag een bestuursorgaan haar niet op eigen initiatief inzetten. Dit artikel bepaalt wanneer het wel kan.

De sleutel is aanwijzing. Een programma met programmatische aanpak moet zijn aangewezen in het omgevingsplan, in de omgevingsverordening of bij algemene maatregel van bestuur. Zonder zo'n aanwijzing is er geen programmatische aanpak, hoe het programma ook heet.

Wie het doel stelt, bepaalt of de aanpak mag

Welke van de drie het is, volgt uit het niveau waarop het doel is vastgesteld. Gaat het om een omgevingswaarde van de gemeente, of om een ander doel waarvoor in het omgevingsplan een regel over het verlenen of weigeren van een omgevingsvergunning voor een omgevingsplanactiviteit is gesteld, dan gebeurt de aanwijzing in het omgevingsplan. Bij een provinciale omgevingswaarde of een doel waarvoor de provincie instructieregels of beoordelingsregels heeft gesteld, gebeurt dat in de omgevingsverordening. Bij een rijksomgevingswaarde of rijksregels gaat het bij algemene maatregel van bestuur.

Daarmee kan een gemeente geen programmatische aanpak optuigen voor een doel dat de provincie of het Rijk heeft gesteld. Het bestuursorgaan dat de norm stelt, houdt in de hand of daarop een programmatische aanpak mag worden toegepast.

Ook het bevoegde orgaan wordt aangewezen

Het vijfde lid voegt daaraan toe dat in hetzelfde omgevingsplan, dezelfde omgevingsverordening of dezelfde algemene maatregel van bestuur wordt bepaald welk bestuursorgaan het programma kan vaststellen. Dat hoeft niet het orgaan te zijn dat de aanwijzing doet: een algemene maatregel van bestuur kan de vaststelling bijvoorbeeld bij gedeputeerde staten leggen.

Een gemeente heeft een eigen omgevingswaarde voor luchtkwaliteit en wil aanvragen in een drukke straat beoordelen via een samenhangend programma in plaats van per geval. Dat kan alleen als zij in haar omgevingsplan heeft aangewezen dat voor die omgevingswaarde een programma met programmatische aanpak kan worden vastgesteld, en daarin heeft bepaald welk orgaan dat doet. Zonder die stap blijft de gewone beoordeling per aanvraag gelden.

In de praktijk

• Voor de initiatiefnemer: kijk eerst of er een aanwijzing is; alleen dan kan een programma invloed hebben op de beoordeling van jouw aanvraag.
• Voor de omgeving: de aanwijzing staat in een besluit waarover inspraak mogelijk is, het omgevingsplan of de omgevingsverordening; dat is het moment waarop de keuze voor deze aanpak ter discussie staat.

Wat zo'n programma doet en welke regels het buiten toepassing kan laten, staat in artikel 3.16 Ow. De minimumeisen aan de inhoud staan in artikel 3.17 Ow en de uitvoeringsplicht in artikel 3.18 Ow.