Artikel 18.13 Ow: Boete bij schade aan erfgoed

Schade aan een monument of een archeologische vindplaats is vaak niet te herstellen. Een last onder dwangsom helpt dan niet meer. Daarom kan het bevoegd gezag bij overtreding van de erfgoedregels een bestuurlijke boete opleggen, tot het bedrag van de vijfde categorie van artikel 23, vierde lid, van het Wetboek van Strafrecht.

Het artikel somt op welke overtredingen beboetbaar zijn. Dat zijn de regels die de gemeente op grond van artikel 4.1 Ow met het oog op het behoud van cultureel erfgoed of van de uitzonderlijke universele waarde van werelderfgoed in het omgevingsplan heeft gesteld, en de rijksregels op grond van artikel 4.3 Ow die daarover gaan.

Vergunningplichten

Ook het verrichten van een activiteit zonder de vereiste omgevingsvergunning valt eronder. Dat betreft de vergunningplichten van artikel 5.1 Ow - bij de omgevingsplanactiviteit alleen voor zover het omgevingsplan dat verbod met het oog op erfgoed heeft opgenomen - en de vergunningplicht die de provincie op grond van artikel 5.4 Ow in de omgevingsverordening met datzelfde oog heeft opgenomen. Verder is het handelen in strijd met de voorschriften van zo'n vergunning beboetbaar (artikel 5.5 Ow).

Een toevalsvondst

De laatste groep betreft verplichtingen die zijn opgelegd bij een archeologische toevalsvondst van algemeen belang. Op grond van artikel 19.9 Ow kan het bevoegd gezag in zo'n geval verplichtingen opleggen aan de veroorzaker of informatieplichten laten gelden (artikel 19.3 Ow en artikel 19.4 Ow). Wordt zo'n verplichting niet nagekomen, dan is ook dat beboetbaar.

De hoogte

De vijfde categorie is een hoog maximum, en dat past bij het onomkeerbare karakter van erfgoedschade. Het is wel een maximum en geen tarief: de boete wordt afgestemd op de ernst en de verwijtbaarheid (artikel 5:46 Awb), en zonder verwijtbaarheid volgt geen boete (artikel 5:41 Awb).

Naast de andere sancties

De boete komt niet in plaats van het gewone pakket. Het bevoegd gezag kan het werk met een last onder bestuursdwang laten stilleggen, met een dwangsom afdwingen dat een onderzoek wordt uitgevoerd, en de vergunning intrekken (artikel 18.10 Ow). De boete voegt daar het bestraffende element aan toe, juist voor de schade die niet meer is terug te draaien.

Een voorbeeld. Een aannemer graaft bij een verbouwing dieper dan het omgevingsplan voor dit erfgoedgebied toestaat en beschadigt een oude funderingsmuur. Herstel is niet mogelijk. De gemeente kan dan een boete opleggen, waarbij meeweegt dat in het omgevingsplan uitdrukkelijk een dieptegrens stond.

In de praktijk

• Voor de aannemer of eigenaar: zoek vooraf in het omgevingsplan en de omgevingsverordening op welke erfgoedregels gelden; onbekendheid daarmee neemt de verwijtbaarheid niet weg.
• Voor de vinder: meld een vondst meteen, want juist het niet nakomen van de verplichtingen die daarna worden opgelegd is beboetbaar.

Welk bestuursorgaan bevoegd gezag is, volgt uit artikel 18.2 Ow. Is de overtreding zo ernstig dat vervolging passender is, dan legt het bevoegd gezag de gedraging voor aan het openbaar ministerie (artikel 18.16 Ow).