Artikel 2.2 Ow: Hoe stemmen overheden onderling af?

De zorg voor de leefomgeving is over vier bestuurslagen verdeeld, en vaak zijn er voor hetzelfde gebied meerdere overheden tegelijk verantwoordelijk. Het eerste lid legt ieder bestuursorgaan daarom twee dingen op bij de taken en bevoegdheden die het aan deze wet ontleent: het moet rekening houden met wat andere bestuursorganen aan taken en bevoegdheden hebben, en het moet zo nodig met hen afstemmen.

Dat is een algemene regel, en daar zit de winst in. Doordat deze verplichting eenmaal vooraan in de wet staat, hoeft bij elke afzonderlijke bevoegdheid geen eigen overlegvoorschrift te worden opgenomen. Ook waar de wet geen advies of instemming voorschrijft, bestaat er dus een afstemmingsplicht.

Rekening houden is geen vetorecht

De verplichting gaat over inspanning, niet over uitkomst. Een bestuursorgaan mag na afweging voorbijgaan aan het belang van een ander bestuursorgaan, bijvoorbeeld omdat het eigen belang zwaarder weegt of omdat de gevraagde aanpassing niet uitvoerbaar of te duur is. Wat niet mag, is het belang van de ander negeren zonder er in de motivering op in te gaan. Dat het bestuursorgaan de betrokken belangen eerst in kaart moet brengen, volgt daarnaast uit artikel 3:2 Awb.

Samen een besluit nemen

Het tweede lid laat bestuursorganen taken en bevoegdheden gezamenlijk uitoefenen. Twee gemeenten kunnen dus samen een programma vaststellen voor een gebied dat over de gemeentegrens loopt, en een provincie kan samen met een andere provincie regels stellen voor een waterschap dat in beide provincies werkt. De wet voegt daarbij uitdrukkelijk toe dat er geen overdracht van taken of bevoegdheden plaatsvindt: elk bestuursorgaan blijft zijn eigen bevoegdheid uitoefenen, alleen in hetzelfde besluit.

Niet in de bevoegdheid van een ander treden

Het derde lid trekt de grens aan de andere kant. Een bestuursorgaan mag bij de uitoefening van zijn eigen taken alleen in de taken en bevoegdheden van een ander bestuursorgaan treden voor zover dat voor zijn eigen taak nodig is. Afstemmen is dus niet hetzelfde als meebeslissen over het werk van de ander.

Een voorbeeld. Een gemeente wil een bedrijventerrein herinrichten met een nieuwe watergang en extra verharding. Het waterschap beheert het watersysteem en wijst bij de voorbereiding op de gevolgen voor de afvoercapaciteit. De gemeente kan besluiten het ontwerp niet te wijzigen, maar moet dan in de toelichting op het plan uitleggen waarom zij dat verantwoord vindt. Zij kan niet zelf bepalen hoe het waterschap zijn beheertaak uitvoert.

In de praktijk

• Voor de initiatiefnemer: vraag vroeg welke andere overheden bij uw locatie betrokken zijn, want afstemming die achteraf moet gebeuren kost de meeste tijd.
• Voor de omgeving: is een belang bij een ander bestuursorgaan belegd, breng het dan ook daar onder de aandacht; dat vergroot de kans dat het in de afstemming terechtkomt.

Deze bepaling werkt artikel 2.1 Ow uit voor de verhouding tussen bestuursorganen. Het gezamenlijk uitoefenen uit het tweede lid moet worden onderscheiden van de delegatie van artikel 2.8 Ow: daarbij gaat de bevoegdheid juist wel over naar een ander orgaan.