Artikel 19.16 Ow: Ingrijpen als het waterschap te weinig doet

Treedt een waterschapsbestuur bij gevaar voor waterstaatswerken naar het oordeel van gedeputeerde staten niet of niet voldoende op, dan kunnen zij dat bestuur een instructie geven. Dat gebeurt met het instrument van artikel 2.33 Ow, de instructie van de provincie aan een ander bestuursorgaan.

Het artikel maakt daarmee een ladder zichtbaar. Eerst handelt het waterschap zelf (artikel 19.15 Ow). Blijft dat uit of is het te weinig, dan kan de provincie het opdragen. Gaat het om een primaire waterkering en laat ook de provincie het liggen, dan kan het Rijk eraan te pas komen.

Spoed: de commissaris van de Koning

Gedeputeerde staten vergaderen niet altijd op het moment dat het nodig is. Daarom kan de commissaris van de Koning de instructie geven als spoedeisende omstandigheden dat vragen. Die bevoegdheid is dubbel begrensd: zij geldt zolang het gevaar voortduurt, en alleen zolang gedeputeerde staten zelf geen gebruik van hun bevoegdheid maken. Zodra het college optreedt, is de commissaris uit beeld.

Wat als de instructie niet wordt uitgevoerd

Op een instructie van gedeputeerde staten of van de commissaris is artikel 2.36, eerste lid, aanhef en onder a, Ow van toepassing; bij een instructie van de minister geldt het tweede lid, aanhef en onder a, van datzelfde artikel. Dat artikel gaat over de bevoegdheid tot indeplaatstreding: het bestuursorgaan dat de instructie gaf, kan kort gezegd zelf optreden als die niet wordt uitgevoerd. Een instructie is dus geen vrijblijvend verzoek. Wat precies geldt, staat in artikel 2.36 Ow.

Het Rijk: alleen bij een primaire waterkering

De Minister van Infrastructuur en Waterstaat kan het waterschapsbestuur een instructie geven op grond van artikel 2.34 Ow, maar pas als twee dingen tegelijk aan de orde zijn. Gedeputeerde staten of de commissaris maken ten onrechte geen of te weinig gebruik van hun bevoegdheid, én het waterschapsbestuur treedt niet of niet voldoende op bij gevaar voor een primaire waterkering. Bij andere waterstaatswerken heeft de minister deze bevoegdheid niet.

Een voorbeeld. Bij een naderende storm laat een waterschap een coupure in een primaire waterkering open, omdat sluiting het verkeer over de dijk stremt. Gedeputeerde staten vinden dat een zaak van het waterschap en doen niets. De minister kan het waterschap dan met een instructie opdragen de coupure te sluiten: het gaat om een primaire waterkering en de provincie treedt niet op.

In de praktijk

• Voor het waterschap: meld het eigen optreden onverwijld (artikel 19.15 Ow); een goed gedocumenteerde melding laat zien dat er wél voldoende wordt opgetreden.
• Voor de provincie: leg vast waarom het optreden onvoldoende is, want dat oordeel is de grondslag van de instructie.

Een instructie is een besluit; de eisen aan de bekendmaking en de motivering ervan komen uit de Algemene wet bestuursrecht. Inhoudelijk hangt dit artikel aan het begrip gevaar van artikel 19.13 Ow en aan de instructiebevoegdheden van artikel 2.33 Ow en artikel 2.34 Ow, waarvan het hier alleen de toepassing bij watergevaar regelt.