Artikel 13.3c Ow: Afspreken dat de initiatiefnemer de schade draagt

Moet een overheid schadevergoeding betalen omdat zij een besluit neemt waar een initiatiefnemer om heeft gevraagd, dan kan die last bij de initiatiefnemer worden gelegd. Dit artikel geeft de rechtspersoon waartoe het bestuursorgaan behoort — de gemeente, de provincie, het waterschap of de Staat — de mogelijkheid om daarover een overeenkomst te sluiten met degene die de activiteit verricht.

De overeenkomst kan gaan over de toe te kennen schadevergoeding én over de daarmee samenhangende kosten, geheel of gedeeltelijk. Dit is de privaatrechtelijke weg: partijen spreken vooraf af wie de rekening draagt, in plaats van die achteraf bij beschikking te verdelen.

Waarom dit vooraf wordt geregeld

Een gemeente die haar omgevingsplan wijzigt voor het plan van een ander, loopt het risico dat zij schadevergoeding aan omwonenden moet betalen, terwijl de opbrengst van het plan bij de initiatiefnemer ligt. Een afspraak hierover hoort daarom bij het pakket afspraken dat vóór de planwijziging wordt gemaakt.

Wat de overeenkomst kan regelen

De wet laat de inhoud vrij. De vergoeding kan geheel of gedeeltelijk zijn, en ook de kosten die met de schadevergoeding samenhangen kunnen worden meegenomen, zoals de kosten van een schadeadviseur of van een deskundigenrapport. Partijen kunnen dus een plafond afspreken, een verdeelsleutel, of een regeling voor claims die pas jaren later worden ingediend.

Eén ding kan de overeenkomst niet: de benadeelde binden. Het bestuursorgaan blijft degene die over de aanvraag om schadevergoeding beslist, en dat besluit richt zich tot de benadeelde. De afspraak werkt alleen tussen de overheid en degene die de activiteit verricht.

Het tweede lid is het belangrijkste

Wie zo'n overeenkomst sluit, is belanghebbende bij het besluit waarbij de schadevergoeding wordt toegekend. Dat is geen formaliteit: het betekent dat de initiatiefnemer bezwaar kan maken en beroep kan instellen tegen een toekenning die hij te hoog vindt. Zonder die bepaling zou hij moeten betalen voor een besluit waartegen hij zelf niets kon ondernemen.

Een ontwikkelaar wil een kantoorpand ombouwen tot appartementen en heeft daarvoor een wijziging van het omgevingsplan nodig. De gemeente wil meewerken, maar niet opdraaien voor de claims van omwonenden die uitzicht verliezen. Partijen spreken af dat de ontwikkelaar de toegekende schadevergoeding voor zijn rekening neemt. Kent de gemeente later een hoog bedrag toe, dan kan de ontwikkelaar dat besluit zelf aanvechten.

In de praktijk

• Voor de initiatiefnemer: maak naast de kostenverdeling ook afspraken over de behandeling van claims — informatie, overleg vooraf, een eigen deskundige — en overweeg een plafond of een afbakening in de tijd.
• Voor de overheid: sluit de overeenkomst vóór het schadeveroorzakende besluit; daarna is de onderhandelingspositie een andere.

Komt er geen overeenkomst, dan kan het bestuursorgaan de schadevergoeding in bij algemene maatregel van bestuur aangewezen gevallen bij beschikking in rekening brengen; die weg staat in artikel 13.3d Ow. Welke besluiten en regels schadeoorzaak kunnen zijn, volgt uit artikel 15.1 Ow. Voor het verhalen van kosten van voorzieningen bij gebiedsontwikkeling geldt een eigen stelsel, dat begint bij artikel 13.11 Ow en waarin artikel 13.13 Ow de overeenkomst regelt.