Artikel 19.15 Ow: Wat mag de beheerder doen bij watergevaar?

Dit is de noodbevoegdheid van afdeling 19.4. Zolang de ontstane situatie het vergt, mag de beheerder bij gevaar voor waterstaatswerken de maatregelen treffen die hij nodig oordeelt. Hij mag daarbij zo nodig afwijken van wettelijke voorschriften; alleen de Grondwet en internationaalrechtelijke verplichtingen blijven buiten dat bereik.

Daarmee is het een van de verste bevoegdheden in de wet. De reden zit in de tijd: bij een kade die dreigt te schuiven is er geen ruimte om eerst een vergunning aan te vragen of een procedure af te wachten.

Wat 'nodig oordeelt' betekent

De beheerder beoordeelt zelf wat nodig is, maar niet vrijblijvend. De bevoegdheid geldt alleen zolang de situatie het vergt, en zodra die voorbij is valt de grond voor het afwijken weg. Waar de beheerder een besluit neemt — bijvoorbeeld een opdracht aan een grondeigenaar — blijft de Algemene wet bestuursrecht het kader: bij de vereiste spoed kan het horen vooraf achterwege blijven (artikel 4:11 Awb), bezwaar schorst de werking niet (artikel 6:16 Awb) en wie een maatregel wil laten stoppen, vraagt een voorlopige voorziening (artikel 8:81 Awb).

Melden aan de bestuurslaag erboven

Gebruikt een waterschapsbestuur de bevoegdheid, dan moet het dat onverwijld melden: in de regel aan gedeputeerde staten, en bij gevaar voor een primaire waterkering aan de Minister van Infrastructuur en Waterstaat. Die melding is geen formaliteit. Provincie en Rijk hebben eigen bevoegdheden als het waterschap niet of niet voldoende optreedt (artikel 19.16 Ow), en zonder melding kunnen zij die niet tijdig inzetten.

Terug naar de legger, en daarna evalueren

Noodmaatregelen zijn naar hun aard tijdelijk. Zodra de feitelijke omstandigheden het toelaten, brengt de beheerder het waterstaatswerk weer zoveel mogelijk in overeenstemming met de staat die in de legger is voorgeschreven (artikel 2.39 Ow). Daarna volgt een evaluatie van het optreden en van dat herstel. Het verslag gaat ter kennisneming naar gedeputeerde staten — bij een primaire waterkering naar de Minister van Infrastructuur en Waterstaat — en naar de besturen van de veiligheidsregio's waarin de werken liggen.

Schade die door een maatregel ontstaat, wordt in dit artikel niet geregeld. De regels over schadevergoeding staan in hoofdstuk 15 van de wet; artikel 15.1 Ow bepaalt waarvoor dat hoofdstuk geldt.

Een voorbeeld. Na dagen regen staat het water in een boezemkanaal zo hoog dat een kade dreigt te schuiven. Het waterschap laat diezelfde avond zandzakken plaatsen en een strook van een aangrenzend perceel afgraven, zonder de toestemming die daarvoor normaal nodig is. Het meldt dit onverwijld aan gedeputeerde staten, herstelt perceel en kade zodra het water is gezakt, en stuurt daarna een evaluatieverslag rond.

In de praktijk

• Voor de beheerder: houd per maatregel bij waarom die nodig was en van welk voorschrift is afgeweken; het evaluatieverslag en een eventuele procedure leunen daarop.
• Voor de grondeigenaar: maatregelen op eigen terrein zijn niet tegen te houden zolang het gevaar duurt, maar het herstel en de schadekant blijven open.

De bevoegdheid rust op de omschrijving van gevaar in artikel 19.13 Ow en veronderstelt de voorbereiding van artikel 19.14 Ow. Treedt het waterschap niet of niet voldoende op, dan komt artikel 19.16 Ow in beeld.