Artikel 20.1 Ow: Wat moet er gemeten en bewaakt worden?

Elke vastgestelde omgevingswaarde en elke alarmeringswaarde moet worden gevolgd. Dat volgen heet monitoring: met metingen, berekeningen of een combinatie daarvan wordt bewaakt hoe het staat met de kwaliteit van de fysieke leefomgeving, met de belasting door activiteiten of met de concentratie of depositie van stoffen. Bij die bewaking hoort een beoordeling: wordt de waarde gehaald of niet?

Zonder cijfers blijft een omgevingswaarde een papieren norm. Monitoring levert het feitenmateriaal waarop de rest van het stelsel draait. Blijkt eruit dat een omgevingswaarde niet wordt gehaald of dreigt te worden overschreden, dan moet het verantwoordelijke bestuursorgaan een programma vaststellen of het bestaande programma aanpassen (artikel 3.10 Ow).

Monitoren, rapporteren of registreren

Dit artikel gaat alleen over het bewaken en beoordelen zelf. Wie de monitoring uitvoert en met welke methode, volgt uit artikel 20.2 Ow. Het vastleggen van de uitkomsten in een verslag is een zelfstandige verplichting (artikel 20.14 Ow), en het opnemen van gegevens in een register is weer een andere (artikel 20.10 Ow). Die drie vallen in de praktijk vaak samen, maar ze hebben niet steeds dezelfde adressaat.

Ook programma's worden gevolgd

Bij een programma dat onder de programmatische aanpak valt (paragraaf 3.2.4), gaat de monitoring niet over een waarde maar over het programma: de voortgang, de uitvoering en het doelbereik. Daarbij moet in het bijzonder worden gekeken naar de eisen die artikel 3.17 Ow aan zo'n programma stelt. Zo blijft in beeld of de gebruiksruimte die het programma verdeelt, nog toereikend is.

Andere parameters en onderdelen van de natuur

Een bestuursorgaan kan ook iets laten bewaken waarvoor geen omgevingswaarde geldt. In het omgevingsplan en - binnen de grenzen van artikel 2.3 Ow - in de omgevingsverordening of bij algemene maatregel van bestuur kunnen andere parameters worden aangewezen die door monitoring worden gevolgd en die dienen als referentiepunt voor de beoordeling. Daarnaast kunnen bij algemene maatregel van bestuur onderdelen van de natuur worden aangewezen waarvan de staat van instandhouding wordt bewaakt.

Een voorbeeld. Een bewoner leest in het omgevingsplan dat voor zijn wijk een omgevingswaarde geldt en wil weten of die wordt gehaald. Omdat dit artikel tot monitoring verplicht, bestaan er meet- of rekenresultaten en een beoordeling daarvan. Waar die vandaan komen, volgt uit het instrument waarin de waarde is vastgesteld; dat instrument wijst namelijk ook de methode en de uitvoerder aan.

In de praktijk

• Voor een bestuursorgaan: leg bij het vaststellen van een omgevingswaarde direct vast hoe en door wie wordt gemonitord - zonder die keuze is de waarde niet uitvoerbaar.
• Voor een bewoner of ondernemer: vraag eerst de monitoringsresultaten op voordat u een discussie over overschrijding begint; de officiële beoordeling hoort bij de monitoring en niet bij een eigen meting.

Dit artikel is het begin van een keten. Artikel 20.2 Ow wijst methode en uitvoerder aan, artikel 20.3 Ow maakt rijksregels over de uitvoering mogelijk, artikel 20.14 Ow regelt de verslaglegging en artikel 3.10 Ow dwingt tot een programma zodra een omgevingswaarde niet wordt gehaald.