Artikel 15.49 Ow: De rechthebbende weigert het geld

Soms wil de rechthebbende het toegewezen geld niet aannemen. Voor dat geval geeft dit artikel de onteigenaar een uitweg: hij stelt de betrokkene bij deurwaardersexploot in gebreke en kan tien dagen later het bedrag consigneren volgens de Wet op de consignatie van gelden.

Zonder zo'n regeling zou de onteigenaar met het geld blijven zitten en afhankelijk zijn van de medewerking van iemand die juist niet wil meewerken. De consignatie brengt het bedrag op een plaats waar het voor de rechthebbende beschikbaar blijft.

Drie stappen

Het artikel stelt een vaste volgorde. Eerst moet de schadeloosstelling aan de betrokkene zijn toegewezen. Daarna moet hij weigeren haar te ontvangen en daarom bij deurwaardersexploot in gebreke zijn gesteld. Pas tien dagen na die ingebrekestelling mag de onteigenaar overgaan tot consignatie. Een onderhandse brief of een e-mail is dus niet genoeg: het exploot is voorgeschreven.

Wat consignatie is

Consignatie houdt in dat het bedrag in bewaring wordt gegeven in plaats van rechtstreeks uitbetaald. Hoe dat gaat en hoe de rechthebbende het later kan opvragen, staat niet in de Omgevingswet maar in de Wet op de consignatie van gelden. Het geld is daarmee niet verdwenen; het ligt klaar.

Weigeren levert geen uitstel op

De bepaling maakt duidelijk dat weigeren de afwikkeling van de onteigening niet blokkeert. Wie meent dat het bedrag te laag is, heeft daarvoor de procedure zelf en het beroep in cassatie van artikel 15.48 Ow; het niet aannemen van het geld is daarvoor geen middel.

Waarom een exploot

Het exploot van een deurwaarder is hier geen formaliteit. Het levert een vast tijdstip op waarop de termijn van tien dagen begint te lopen, en het levert bewijs dat de rechthebbende is aangemaand en dus niet is overvallen door de consignatie. Een betwisting over de vraag of de weigering wel is vastgesteld, wordt daarmee ondervangen.

Alleen bij een weigering

Dit artikel gaat over de situatie waarin iemand het geld niet wil aannemen. Voor andere redenen om niet rechtstreeks uit te betalen geeft de wet eigen regels: bij beslag onder de onteigenaar geldt artikel 15.50 Ow, en de rechtbank kan zelf consignatie bepalen bij de voorlopige schadeloosstelling en bij het te verrekenen bedrag. In die gevallen is geen ingebrekestelling en geen termijn van tien dagen nodig.

Een voorbeeld. Een eigenaar is het niet eens met de vastgestelde schadeloosstelling en stuurt de betaling terug. De onteigenaar laat een deurwaarder een exploot uitbrengen waarin hij hem in gebreke stelt. Tien dagen daarna consigneert hij het bedrag. De eigenaar kan het geld daarna alsnog opvragen.

In de praktijk

• Voor de rechthebbende: weigeren van de betaling verandert de hoogte van de schadeloosstelling niet; richt bezwaren tegen het bedrag op de procedure.
• Voor de onteigenaar: leg de weigering vast en schakel een deurwaarder in; de termijn van tien dagen begint pas bij de ingebrekestelling bij exploot.

Consignatie komt in deze afdeling ook voor bij de voorlopige schadeloosstelling in artikel 15.43 Ow, bij het te verrekenen bedrag in artikel 15.45 Ow en bij beslag onder de onteigenaar in artikel 15.50 Ow.