Artikel 18.1 Ow: Wat valt onder de handhavingstaak?

Handhaving van de Omgevingswet bestaat uit drie dingen: toezicht houden op de naleving van deze wet en van de regels die daarop zijn gebaseerd, klachten over die naleving behandelen, en een bestuurlijke sanctie opleggen en ook echt ten uitvoer leggen als iemand zich niet aan de regels houdt. Bij het toezicht hoort uitdrukkelijk ook het verzamelen en registreren van gegevens die daarvoor van belang zijn.

Dat de wet deze drie onderdelen als een taak omschrijft en niet alleen als een bevoegdheid, is voor burgers en bedrijven van belang. Het sluitstuk hoort bij hetzelfde pakket: een bestuursorgaan dat een overtreding vaststelt, kan niet volstaan met constateren. Wie een overtreding in zijn omgeving ziet, kan het bevoegd gezag dus vragen deze taak uit te oefenen.

Toezicht en dossiervorming

Toezicht is meer dan een bezoek ter plaatse. Het omvat ook het bijhouden van wat is gemeten, gezien en gemeld. Die gegevens vormen het dossier waarop een later sanctiebesluit moet rusten; zonder vastgelegde constateringen is een last onder dwangsom in een procedure moeilijk te verdedigen. Welke bevoegdheden de toezichthouder zelf heeft - vragen stellen, inzage in de administratie, plaatsen betreden - staat niet in deze wet maar in titel 5.2 Awb.

Klachten over naleving

Het behandelen van klachten over naleving is apart genoemd. Een melding van een omwonende over geluid, stank of een bouwwerk dat afwijkt van de vergunning valt daarmee binnen de taak van het bevoegd gezag. Dat betekent niet dat elke klacht tot een sanctie leidt, maar wel dat de klacht moet worden opgepakt en beoordeeld.

De sancties zelf komen uit de Awb

De Omgevingswet gebruikt hier de verzamelterm bestuurlijke sanctie, maar regelt die sancties niet zelf. De last onder bestuursdwang staat in afdeling 5.3.1 Awb, de last onder dwangsom in afdeling 5.3.2 Awb en de bestuurlijke boete in titel 5.4 Awb. Wat de Omgevingswet toevoegt, is een eigen sanctie - het intrekken van een begunstigende beschikking (artikel 18.10 Ow) - en vooral de aanwijzing van het bestuursorgaan dat deze instrumenten mag inzetten.

Een voorbeeld. Een meubelmaker in een bedrijfspand stookt zijn houtresten op in een kachel die daar niet voor bedoeld is. Een buurtbewoner klaagt over de rook. De gemeente stuurt een toezichthouder, die vaststelt wat er wordt verbrand en dat in een verslag vastlegt. Op datzelfde dossier kan de gemeente daarna een last onder dwangsom bouwen, en als de rook blijft, de verbeurde dwangsom innen.

In de praktijk

• Voor het bedrijf: vraag na een controle om de constateringen op papier en reageer daar schriftelijk op; dat verslag is de basis van een eventueel sanctiebesluit.
• Voor de omwonende: leg klachten per keer vast met datum en tijdstip, en dien ze in bij het bestuursorgaan dat volgens artikel 18.2 Ow de handhavingstaak heeft.

Welk bestuursorgaan deze taak heeft, volgt uit artikel 18.2 Ow; in aangewezen gevallen heeft een tweede bestuursorgaan de taak daarnaast (artikel 18.3 Ow). De personen die het feitelijke toezicht uitoefenen, worden aangewezen op grond van artikel 18.6 Ow.