Artikel 9.12 Ow: Hoe start u de aanbiedingsprocedure?

Artikel 9.12 Ow zet de procedure in gang die artikel 9.7 Ow voorschrijft. Heeft de rechthebbende het voornemen te vervreemden en geldt geen uitzondering, dan nodigt hij het bevoegd gezag uit in onderhandeling te treden over vervreemding aan de gemeente, de provincie of de Staat. De wet spreekt bewust van onderhandelen tegen nader overeen te komen voorwaarden: er hoeft geen prijs bij.

Dat is voor de eigenaar gunstiger dan het lijkt. Hij hoeft zich niet vast te leggen op een bedrag en hij hoeft geen taxatie mee te zenden. Hij zet alleen de klok in gang, want vanaf de ontvangst van de uitnodiging heeft het bevoegd gezag zes weken om te laten weten of het in beginsel wil verkrijgen (artikel 9.13 Ow).

Alles of niets: het samenhangende geheel

Vaak rust het voorkeursrecht maar op een deel van wat iemand bezit. Een perceel achter de woning, een kavel van een groter bedrijfsterrein. Het tweede lid staat de vervreemder toe als voorwaarde te stellen dat het hele samenhangende geheel in de vervreemding wordt betrokken. Hij hoeft zich dus niet te laten opdelen. De pachtregels in Boek 7 BW blijven daarbij onverkort gelden.

De onderneming erbij

Het derde lid gaat een stap verder voor wie de zaken bedrijfsmatig gebruikt. Worden de onroerende zaken geëxploiteerd als onderdeel van een onderneming, dan kan de vervreemder als voorwaarde stellen dat de onderneming in de vervreemding wordt betrokken. Voor een agrarisch bedrijf of een familiebedrijf op eigen grond is dat een stevig middel: de overheid kan niet de grond kopen en het bedrijf laten zitten.

Wisselt het bevoegd gezag, dan schuift de uitnodiging mee

Het vierde lid voorkomt dubbel werk. Vervalt een gemeentelijk of provinciaal voorkeursrecht doordat een hoger recht ingaat (artikel 9.2, derde of vijfde lid, Ow) en was er al een uitnodiging verzonden aan het college of aan gedeputeerde staten, dan geldt die uitnodiging als een uitnodiging aan gedeputeerde staten respectievelijk aan de minister. De vervreemder hoeft niet opnieuw te beginnen en verliest geen tijd.

Een voorbeeld. Een akkerbouwer wil stoppen. Op twee van zijn vijf percelen rust een gemeentelijk voorkeursrecht; de bedrijfsgebouwen en de huiskavel liggen erbuiten maar vormen met die percelen een geheel. Hij nodigt het college uit te onderhandelen en stelt daarbij als voorwaarde dat het hele bedrijf in de koop wordt betrokken. De gemeente kan dan niet alleen de twee losse percelen willen.

In de praktijk

• Voor de vervreemder: verzend de uitnodiging aantoonbaar, bijvoorbeeld per aangetekende post, want de termijn van artikel 9.13 Ow loopt vanaf de ontvangst.
• Voor de vervreemder: formuleer uw voorwaarden over het samenhangende geheel of de onderneming al in de uitnodiging zelf.
• Voor het bevoegd gezag: leg de datum van ontvangst vast, want een te late beslissing heeft het rechtsgevolg van artikel 9.14 Ow.

Wat er na de uitnodiging gebeurt, staat in artikel 9.13 Ow (de beslistermijn) en artikel 9.14 Ow (geen bereidheid of te laat). Pas als deze uitnodiging is gedaan, staat de gang naar de rechtbank open (artikel 9.15 Ow).