Artikel 11.21 Ow: Teruglevering als het plan niet doorgaat

Teruglevering als het plan niet doorgaat

De onteigenaar biedt aan de onteigende de mogelijkheid het onteigende teruggeleverd te krijgen als vanwege oorzaken die de onteigenaar had kunnen voorkomen: a. met de verwezenlijking van de beoogde vorm van ontwikkeling, gebruik of beheer van de fysieke leefomgeving waarvoor werd onteigend niet binnen drie jaar nadat de onteigeningsakte is ingeschreven in de openbare registers een begin is gemaakt, b. de werkzaamheden meer dan drie jaar zijn gestaakt, of c. op een andere manier kan worden aangetoond dat de beoogde vorm van ontwikkeling, gebruik of beheer van de fysieke leefomgeving waarvoor werd onteigend blijkbaar niet zal worden verwezenlijkt.
Het onteigende wordt teruggeleverd in de toestand waarin het zich dan bevindt. De onteigende is gehouden om de schadeloosstelling terug te geven in evenredigheid tot de terugontvangen waarde.
Als de onteigende te kennen geeft geen gebruik te maken van het aanbod tot teruglevering, bedoeld in het eerste lid, kan hij een door de rechtbank binnen het rechtsgebied waarvan de te onteigenen onroerende zaak geheel of grotendeels ligt naar billijkheid te bepalen schadeloosstelling boven de al ontvangen schadeloosstelling vorderen.
Als de onteigenaar niet binnen drie maanden na afloop van de in het eerste lid bedoelde termijn van drie jaar een aanbod tot teruglevering heeft gedaan, kan de onteigende naar keuze: a. bij de rechter het onteigende terugvorderen in de toestand waarin het zich bevindt, waarbij hij gehouden is om de schadeloosstelling terug te geven in evenredigheid tot de terugontvangen waarde, of b. een door de rechter naar billijkheid te bepalen schadeloosstelling boven de al ontvangen schadeloosstelling vorderen.
Van de verwezenlijking van de beoogde vorm van ontwikkeling, gebruik of beheer van de fysieke leefomgeving waarvoor werd onteigend, is ook sprake bij niet-ingrijpende aanpassingen of aanpassingen van geringe omvang van de beoogde vorm van ontwikkeling, gebruik of beheer van de fysieke leefomgeving of aanpassingen van die vorm die passen binnen het kader ter uitvoering waarvan tot onteigening is overgegaan.

Toelichting

Onteigening is gerechtvaardigd door een doel. Komt dat doel er niet, dan hoort de zaak terug te kunnen. Dit artikel werkt dat uit: de onteigenaar moet de onteigende de mogelijkheid aanbieden het onteigende teruggeleverd te krijgen in drie gevallen, maar alleen als het gaat om oorzaken die de onteigenaar had kunnen voorkomen.

Die drie gevallen zijn: er is niet binnen drie jaar na de inschrijving van de onteigeningsakte een begin gemaakt met de verwezenlijking, de werkzaamheden zijn meer dan drie jaar gestaakt, of op een andere manier kan worden aangetoond dat de beoogde vorm van ontwikkeling, gebruik of beheer blijkbaar niet zal worden verwezenlijkt.

Wat teruglevering betekent

Het onteigende gaat terug in de toestand waarin het zich dan bevindt. De onteigende krijgt dus niet zijn oude perceel maar het perceel zoals het er inmiddels uitziet, met sloop, grondwerk of halve bouwput en al. Daar staat tegenover dat hij de schadeloosstelling moet teruggeven in evenredigheid tot de waarde die hij terugontvangt.

Of toch liever geld

De onteigende hoeft het aanbod niet aan te nemen. Laat hij weten geen gebruik te maken van de teruglevering, dan kan hij in plaats daarvan een schadeloosstelling vorderen boven de al ontvangen schadeloosstelling. Welk bedrag billijk is, bepaalt de rechtbank van het rechtsgebied waarin de onroerende zaak geheel of grotendeels ligt.

Als het aanbod uitblijft

Doet de onteigenaar niet binnen drie maanden na afloop van de termijn van drie jaar een aanbod, dan krijgt de onteigende zelf het initiatief en de keuze. Hij kan het onteigende bij de rechter terugvorderen in de toestand waarin het zich bevindt, met dezelfde verplichting de schadeloosstelling naar evenredigheid terug te geven, of een naar billijkheid te bepalen schadeloosstelling boven de al ontvangen schadeloosstelling vorderen.

Niet elke wijziging telt

Het vijfde lid voorkomt dat een afwijking van het oorspronkelijke plan meteen tot teruglevering leidt. Ook niet-ingrijpende aanpassingen, aanpassingen van geringe omvang en aanpassingen die passen binnen het kader waarvoor is onteigend, gelden als verwezenlijking van de beoogde vorm van ontwikkeling, gebruik of beheer.

Een voorbeeld. Een gemeente onteigent een perceel voor een school, maar het project wordt na een bestuurswissel stilgelegd en vier jaar na de inschrijving ligt het terrein er onaangeroerd. Dat is geen gevolg van iets wat buiten de gemeente lag. De eigenaar kan dan kiezen: het terrein terug tegen gedeeltelijke terugbetaling, of een extra schadeloosstelling.

In de praktijk

Voor de onteigende: zet de datum van inschrijving van de akte in de agenda met drie jaar plus drie maanden erbij, en leg vast wat er in die tijd op het terrein wel en niet is gebeurd.
Voor de onteigenaar: leg bij vertraging vast waar die aan lag; alleen oorzaken die u niet had kunnen voorkomen, houden de verplichting tot aanbieden buiten de deur.

De drie jaar sluit aan op het urgentievereiste van artikel 11.11 Ow, dat vooraf verlangt dat een begin binnen die termijn aannemelijk is. De oorspronkelijke schadeloosstelling werd vastgesteld volgens afdeling 15.3 Ow, na een verzoek op grond van artikel 11.14 Ow.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Wettekst