Artikel 11.3 Ow: Wordt het overblijvende deel meegenomen?

De onteigeningsbeschikking moet aanwijzen welke onroerende zaken worden onteigend. Daarmee staat vast waar de onteigening over gaat; alles wat niet is aangewezen, blijft buiten de procedure.

Belangrijker voor de eigenaar is het tweede lid. Daarmee kan hij voorkomen dat hij achterblijft met een rest die hij niets meer kan. Vraagt hij erom, dan neemt het bevoegd gezag een volledig gebouw of een volledig erf in de beschikking op, ook als de onteigenaar maar een deel wilde hebben.

Wanneer een gebouw volledig wordt opgenomen

Voor gebouwen is de regel eenvoudig: wil de onteigenaar alleen een gedeelte van een gebouw onteigenen, dan kan de eigenaar verlangen dat het hele gebouw in de beschikking komt. Er geldt geen drempel en geen maatvoering.

Wanneer een erf volledig wordt opgenomen

Voor erven gelden twee voorwaarden die beide moeten zijn vervuld. De eerste is een maat: door de gedeeltelijke onteigening blijft 25 procent of minder van de omvang over, of wordt het erf kleiner dan 10 are, dus kleiner dan 1.000 vierkante meter. De tweede is een ligging: het overgebleven erf grenst niet onmiddellijk aan een ander erf van dezelfde eigenaar. Sluit de rest wel aan op een naburig erf van de eigenaar zelf, dan geldt de regel niet.

Wat buiten deze regel valt

Het tweede lid gaat alleen over gebouwen en erven. Voor andere zaken, zoals een los perceel landbouwgrond of een weiland, bestaat deze mogelijkheid niet. Blijft daar een onhandige rest over, dan is dat geen kwestie van de aanwijzing in de beschikking maar van de vergoeding: de waardevermindering van het overblijvende hoort dan tot de schade die in afdeling 15.3 Ow wordt afgewikkeld.

Het is de keuze van de eigenaar

Het initiatief ligt volledig bij de eigenaar: hij moet erom verzoeken. Doet hij dat en is aan de voorwaarden voldaan, dan heeft het bevoegd gezag geen ruimte meer om af te wegen; het volledige gebouw of erf moet dan in de beschikking worden opgenomen. Wie geen verzoek doet, houdt de rest en wordt daarvoor langs de weg van afdeling 15.3 Ow schadeloos gesteld voor de waardevermindering.

Een voorbeeld. Voor een nieuwe fietsverbinding is een strook van 950 vierkante meter nodig uit een erf van 1.200 vierkante meter. Er blijven 250 vierkante meter over, ruim onder een kwart, en die rest grenst niet aan ander eigendom van dezelfde eigenaar. De eigenaar verzoekt om onteigening van het volledige erf en krijgt dat; de rest hoeft hij niet als onbruikbare snipper te houden.

In de praktijk

• Voor de eigenaar: doe het verzoek tijdig en schriftelijk, bij uw zienswijze op de ontwerpbeschikking of in uw bedenkingen bij de rechtbank (artikel 16.97 Ow), en reken de maten na.
• Voor de onteigenaar: houd er bij de begroting rekening mee dat het aan te kopen oppervlak door zo'n verzoek groter kan worden dan het project nodig heeft.

Wat voor het volledig opgenomen gebouw of erf wordt vergoed, staat in afdeling 15.3 Ow, met de omvang van de schadeloosstelling in artikel 15.18 Ow. Welk bestuursorgaan de beschikking geeft, staat in artikel 11.4 Ow.