Artikel 16.35 Ow: Wanneer geen plan-mer hoeft

Dit artikel haalt twee soorten plannen en programma's uit paragraaf 16.4.1. De eerste groep zijn stukken die alleen bestemd zijn voor nationale defensie of die noodzakelijk zijn vanwege een noodtoestand als bedoeld in de Coördinatiewet uitzonderingstoestanden. De tweede groep betreft plannen of programma's over de begroting of de financiën van een gemeente, een waterschap, een provincie of het Rijk.

Omdat de hele paragraaf buiten toepassing blijft, is er in deze gevallen niet alleen geen plan-MER nodig, maar ook geen beoordeling of er aanzienlijke milieueffecten kunnen zijn en geen raadpleging daarover.

Het woord 'alleen' doet werk

De eerste uitzondering is nauw. Het plan of programma moet uitsluitend voor nationale defensie bestemd zijn. Een plan dat naast een militair doel ook een civiele functie heeft - woningbouw, bedrijvigheid, recreatie - valt er niet onder, hoe zwaar het defensiebelang ook weegt. Hetzelfde geldt voor de noodtoestand: de uitzondering is gekoppeld aan de Coördinatiewet uitzonderingstoestanden en niet aan elke situatie die als urgent wordt ervaren.

Begroting en financiën

De tweede uitzondering is praktischer van aard. Een begroting, een meerjarenbegroting of een financieel programma wijst geen activiteiten in de fysieke leefomgeving toe en bepaalt niet waar iets mag gebeuren; er valt dus ook geen milieueffect van te beschrijven. Komt het geld later terug in een omgevingsplan of een programma met ruimtelijke keuzes, dan geldt voor dat stuk de gewone regeling.

Een voorbeeld. Een waterschap stelt een meerjarige investeringsbegroting vast waarin middelen worden gereserveerd voor dijkversterking. Dat stuk valt onder de tweede uitzondering. Het latere programma waarin de versterking van een concreet dijktraject wordt uitgewerkt, valt dat niet: daarvoor geldt de gewone vraag of een milieueffectrapport nodig is.

In de praktijk

• Voor het bevoegd gezag: leg vast waarom een plan onder een van de twee uitzonderingen valt; de uitzondering is beperkt en de onderbouwing wordt achteraf getoetst.

- Voor de omgeving: het ontbreken van een milieueffectrapport bij een financieel stuk zegt niets over het latere ruimtelijke besluit; daar ligt het aangrijpingspunt.

Een uitzondering, geen vrijstelling van het overige recht

Wie onder dit artikel valt, is van deze paragraaf af, maar niet van de rest van het omgevingsrecht. Een plan dat alleen voor nationale defensie is bestemd, moet nog steeds worden vastgesteld volgens de procedure die daarvoor geldt, en de besluiten die er later voor projecten nodig zijn, volgen hun eigen regime. Voor besluiten over projecten staat de milieueffectrapportage in een andere paragraaf en die blijft dus buiten het bereik van deze uitzondering.

Welke plannen en programma's binnen het bereik van deze paragraaf vallen, staat in artikel 16.34 Ow; wanneer er een milieueffectrapport moet worden gemaakt in artikel 16.36 Ow.