Artikel 4.6 Ow: Decentraal afwijken van hogere algemene regels

Een maatwerkregel is een regel van gemeente, waterschap of provincie die een hogere algemene regel aanvult, nader invult of daarvan afwijkt. Hij staat in het omgevingsplan, de waterschapsverordening of de omgevingsverordening zelf, en geldt dus voor iedereen die binnen het bereik van die regel valt.

Zo'n regel kan er alleen komen als de hogere regeling het onderwerp daarvoor heeft aangewezen. Zonder die aanwijzing is er geen ruimte: een lagere regeling mag niet ingaan tegen een hogere die hetzelfde onderwerp uitputtend regelt.

Twee richtingen

Het eerste lid gaat over de provincie: in de omgevingsverordening kan worden bepaald dat de gemeente in het omgevingsplan of het waterschap in de waterschapsverordening over aangewezen onderwerpen maatwerkregels kan stellen. Het tweede lid gaat over het Rijk: bij de rijksregels van artikel 4.3 Ow kan die ruimte aan alle drie de decentrale regelingen worden gegeven.

Generiek, niet per geval

Daarin zit het verschil met het maatwerkvoorschrift van artikel 4.5 Ow. Een maatwerkvoorschrift is een besluit voor één bedrijf of één locatie; een maatwerkregel is regelgeving. Hij wordt vastgesteld door de gemeenteraad, het algemeen bestuur of provinciale staten, met de procedure die bij die regeling hoort, en kan aan bepaalde locaties worden gekoppeld. Omdat het regelgeving is, geldt ook de gewone bekendmaking: de maatwerkregel is voor iedereen vindbaar in de regeling zelf.

Afwijken binnen een bandbreedte

Het derde lid laat afwijking van de hogere regel toe voor zover die regel dat toestaat. Daarbij kan worden bepaald hoe ver de afwijking mag gaan en hoe lang zij mag duren. Voor maatwerkregels op grond van rijksregels gelden bovendien dezelfde inhoudelijke kaders als voor die rijksregels zelf: het tweede lid verklaart paragraaf 4.3.2 van dit hoofdstuk van overeenkomstige toepassing.

Een voorbeeld. Een gemeente heeft één straat met veel horeca en woningen boven de zaken. Stel dat de landelijke regels het onderwerp muziekgeluid voor maatwerkregels openlaten. De gemeente kan dan in het omgevingsplan voor die straat een lagere grenswaarde opnemen. Die geldt voor alle zaken in de straat, zonder dat er per zaak een besluit nodig is.

In de praktijk

• Voor de initiatiefnemer: controleer naast het landelijke besluit altijd of het omgevingsplan of de verordening voor jouw locatie een strengere of juist ruimere maatwerkregel kent.
• Voor de gemeente of het waterschap: leg de maatwerkregel in de regeling zelf vast en begrens hem tot de locaties waar hij nodig is; een besluit per geval is dan niet meer nodig.

Een maatwerkregel staat naast de instructieregel van artikel 2.22 Ow, waarmee de provincie de gemeente juist iets opdraagt. Voor maatwerk in een individueel geval is artikel 4.5 Ow de weg, en voor een andere uitvoering van een voorgeschreven maatregel artikel 4.7 Ow.