Artikel 5.48 Ow: Wat gebeurt er in de verkenning?

De verkenning is de onderzoeksfase van de projectprocedure. Het bevoegd gezag moet daarin kennis en inzichten vergaren over drie dingen: de aard van de opgave, de ontwikkelingen die voor de fysieke leefomgeving van belang zijn, en de mogelijke oplossingen voor die opgave. De wet schrijft niet voor hoe uitgebreid dat gebeurt; dat hangt af van de omvang van het project.

Belangrijk is dat de derde categorie met opzet in het meervoud staat. De verkenning gaat niet over het uitwerken van één oplossing, maar over het naast elkaar zetten van meerdere.

Een onafhankelijke deskundige inschakelen

Wie op grond van artikel 5.47, derde lid, Ow een oplossing heeft voorgedragen, kan vragen dat het bevoegd gezag daarover advies vraagt aan een onafhankelijke deskundige. Dat is het sterkste instrument dat een derde in deze fase heeft: het haalt de beoordeling van zijn voorstel weg bij de partij die het project wil. Het bevoegd gezag kan een deskundige ook op eigen initiatief om advies vragen.

De beslissing wat redelijkerwijs meeweegt

Het bevoegd gezag beslist uiteindelijk of de voorgedragen oplossingen redelijkerwijs in beschouwing moeten worden genomen. Dat is een zelfstandige beslissing, en zij wordt genomen tegen de achtergrond van de uitgangspunten die bij het voornemen al bekend zijn gemaakt. Een voorstel mag dus afvallen, maar niet zonder dat duidelijk wordt waarom.

Diepgang naar de omvang van het project

De wet bepaalt wat er moet worden onderzocht, niet hoe diep. Bij een omvangrijk en complex project zal de verkenning dus breder zijn dan bij een beperkte ingreep, en het bevoegd gezag heeft daarin ruimte. Die ruimte is niet onbegrensd: de drie onderwerpen van het eerste lid moeten alle drie aan bod komen, en de uitkomsten moeten op grond van artikel 5.51 Ow in het projectbesluit worden verantwoord. Hoe de verkenning formeel wordt voorbereid en bekendgemaakt, volgt niet uit dit artikel maar uit hoofdstuk 16.

Een voorbeeld. Een gemeenschap van omwonenden draagt tegen een nieuwe rondweg een variant aan waarbij een bestaande route wordt opgewaardeerd. De omwonenden vragen daarover een onafhankelijk advies. Dat advies komt tot de conclusie dat de variant de opgave maar deels oplost. Het bevoegd gezag kan de variant dan laten vallen, maar moet dat in het projectbesluit verantwoorden.

In de praktijk

• Voor de inspreker: vraag het onafhankelijke advies uitdrukkelijk en gelijk bij het voordragen van de oplossing, zodat het verzoek niet los van het voorstel komt te staan.
• Voor het bevoegd gezag: leg per voorgedragen oplossing vast of zij in beschouwing wordt genomen; die vastlegging is later de basis voor de verantwoording.

De verkenning volgt op het voornemen uit artikel 5.47 Ow en kan uitmonden in een voorkeursbeslissing op grond van artikel 5.49 Ow. Het resultaat van de verkenning, met de voorgedragen oplossingen en de deskundigenadviezen, moet terugkomen in het projectbesluit; dat eist artikel 5.51 Ow.