Artikel 12.19 Ow: Eerst een beschrijving, dan de schop erin

Bij herverkaveling moet een rechthebbende werkzaamheden op zijn grond toelaten. Die gedoogplicht staat in artikel 10.10f Ow. Dit artikel zet daar een voorwaarde voor: er mag niet met het werk worden begonnen voordat gedeputeerde staten een beschrijving van de betrokken onroerende zaak hebben gemaakt.

Een vastlegging van de begintoestand

De beschrijving legt vast hoe de zaak erbij staat voordat de machines komen: de staat van het perceel, de afrastering, de drainage, de verharding, het aanwezige gewas of de aanwezige beplanting. Daarmee is later vast te stellen wat door het werk is veranderd en wat er al was.

Dat is precies waarom de wet er een harde voorwaarde van maakt. Wie iets moet dulden wat hij niet heeft gevraagd, moet achteraf kunnen aantonen welke gevolgen dat heeft gehad. Zonder vastlegging vooraf wordt die discussie een kwestie van herinneringen tegen herinneringen.

Wie de beschrijving maakt

De wet legt dat bij gedeputeerde staten, het bevoegd gezag voor de uitvoering (artikel 12.16 Ow). Het is dus geen taak van de aannemer en ook niet van de rechthebbende. Ontbreekt de beschrijving, dan mist het werk een voorwaarde die de wet stelt en kan daarmee niet rechtmatig worden begonnen.

Waarvoor de beschrijving later dient

De beschrijving is geen doel op zichzelf. Zij is het materiaal waarmee de rechthebbende en de provincie na het werk kunnen nagaan of de zaak in de oude staat is teruggebracht en of er schade is geleden. Hoe nauwkeuriger zij is, hoe korter die discussie duurt.

De voorwaarde geldt per onroerende zaak. Worden werkzaamheden over meerdere percelen van verschillende rechthebbenden uitgevoerd, dan moet voor elk van die zaken een beschrijving zijn gemaakt voordat daar met het werk wordt begonnen.

Een voorbeeld. Voor een herverkaveling moet een kavelsloot worden gedempt en een nieuwe greppel worden gegraven over het land van een akkerbouwer. Hij moet dat toelaten. Voordat de kraan het perceel op gaat, legt de provincie de bestaande toestand vast: de ligging van de drainage, de staat van het hekwerk en de aanwezige teelt. Als na het werk de drainage niet meer blijkt te werken, is er een vertrekpunt om over herstel te praten.

In de praktijk

• Voor de rechthebbende: vraag om een afschrift van de beschrijving en leg zelf ook de uitgangstoestand vast, met gedateerde foto's en een notitie van wat er ligt.
• Voor de rechthebbende: controleer de beschrijving op wat erin ontbreekt — drainage, kabels, erfafscheidingen en jonge aanplant worden makkelijk gemist.

Deze voorwaarde hoort bij de gedoogplichten rond landinrichting: artikel 10.10c Ow voor de voorbereiding, artikel 10.10d Ow voor de landinrichting zelf, artikel 10.10e Ow voor werkzaamheden op grond van een instructie en artikel 10.10f Ow voor de herverkaveling. De uitvoering waarop het betrekking heeft, is geregeld in artikel 12.16 Ow en artikel 12.18 Ow.