Artikel 18.24 Ow: Tweejaarlijkse toets: werkt het wel?

Het stelsel van kwaliteitszorg wordt periodiek doorgelicht. In opdracht van de ministers die het aangaat wordt elke twee jaar onderzoek gedaan naar de doeltreffendheid van twee dingen: de manier waarop de zorgplicht van artikel 18.20, eerste lid, wordt nageleefd, en de regels die provinciale staten en de gemeenteraad hebben gesteld op grond van artikel 18.20, tweede en derde lid, en artikel 18.23, eerste lid.

Daarmee wordt het onderzoek een scharnierpunt. De wet geeft gemeenten en provincies veel ruimte om zelf te bepalen wat goede kwaliteit is en hoe die wordt vastgelegd. Die ruimte is niet onvoorwaardelijk: er wordt met vaste regelmaat gekeken of er in de praktijk iets van terechtkomt.

Wat er gebeurt als het niet goed gaat

Blijkt naar het oordeel van de betrokken ministers uit het onderzoek dat de naleving van de zorgplicht of van die regels onvoldoende doeltreffend is, dan kunnen bij algemene maatregel van bestuur regels worden gesteld die voor de decentrale regels in de plaats komen of die ze aanvullen. Het Rijk kan dus overnemen wat raad en staten hadden mogen regelen. Dat is een vangnet en geen eerste stap: pas na het onderzoek en bij een negatieve uitkomst komt de bevoegdheid in zicht.

Wat precies wordt onderzocht

Het onderzoek gaat niet over losse zaken of individuele besluiten, maar over het stelsel: wordt de zorg voor kwaliteit waargemaakt en doen de vastgestelde regels hun werk. Dat betreft zowel de taken die het college en gedeputeerde staten zelf uitoefenen als de basistaken die bij een omgevingsdienst zijn belegd. Het onderzoek gebeurt in opdracht van de ministers die het aangaat; welke ministers dat zijn, hangt af van de taken waarover het gaat. De uitkomst is zelf geen besluit, maar wel de voorwaarde voor het tweede lid: zonder onderzoek met een negatieve uitkomst is er geen grondslag voor vervangende of aanvullende rijksregels.

Een voorbeeld. Een reeks gemeenten heeft kwaliteitsregels vastgesteld die nauwelijks meer inhouden dan een verwijzing naar de eigen begroting, en bij controles blijkt dat er weinig naar wordt gehandeld. Komt dat beeld uit het tweejaarlijkse onderzoek, dan kunnen de ministers besluiten om landelijke regels te maken die bovenop die verordeningen gelden of ervoor in de plaats komen. De gemeenteraad verliest dan de ruimte die hij niet heeft gebruikt.

In de praktijk

• Voor de raad of staten: leg niet alleen regels vast maar ook hoe de uitvoering ervan wordt bijgehouden, want het onderzoek kijkt naar de naleving en niet naar de tekst.
• Voor de ondernemer of bewoner: de uitkomsten van zo n onderzoek zijn openbaar en geven een beeld van hoe uw gemeente of provincie de uitvoering en handhaving organiseert.

Dit artikel is het sluitstuk van artikel 18.20 Ow en artikel 18.23 Ow: daar wordt de kwaliteit decentraal belegd, hier staat wat er gebeurt als dat niet werkt.