Artikel 2.15 Ow: Welke normen moet het Rijk verplicht stellen?

Op een aantal onderwerpen heeft het Rijk geen keuze. Het eerste lid verplicht om bij algemene maatregel van bestuur omgevingswaarden vast te stellen, met het oog op veiligheid, gezondheid, milieu en het beheer van natuurlijke hulpbronnen. Het gaat om de kwaliteit van de buitenlucht, de chemische en ecologische kwaliteit van oppervlaktewaterlichamen en de chemische kwaliteit en kwantitatieve toestand van grondwaterlichamen, de kwaliteit van zwemwater, de veiligheid van primaire waterkeringen en de veiligheid van andere keringen die bij het Rijk in beheer zijn.

Bij de eerste drie onderwerpen noemt de wet zelf de Europese richtlijnen waaraan zij uitvoering geven: de richtlijn luchtkwaliteit en de richtlijn gevaarlijke stoffen in de lucht, de kaderrichtlijn water met de grondwaterrichtlijn en de richtlijn prioritaire stoffen, en de zwemwaterrichtlijn. Die herkomst verklaart waarom hier geen beleidsvrijheid bestaat: de normen liggen in Europese verplichtingen vast en worden in het Besluit kwaliteit leefomgeving uitgewerkt.

Geluid langs rijkswegen en spoor

Het tweede lid staat apart. Daar stelt niet het Rijk bij algemene maatregel van bestuur, maar de minister van Infrastructuur en Waterstaat bij besluit geluidproductieplafonds vast als omgevingswaarden, aan weerszijden van wegen in beheer bij het Rijk en van hoofdspoorwegen. Welke wegen en spoorwegen dat zijn, wordt bij ministeriële regeling aangewezen. Voor wie langs een rijksweg of een hoofdspoorlijn woont, is dat plafond de norm die de geluidproductie begrenst.

Een harde ondergrens voor overstromingsrisico

Het derde lid geeft het uitgangspunt voor de normen voor primaire waterkeringen. In 2050 mag de kans om te overlijden door een overstroming achter de kering niet groter zijn dan 1 op 100.000 per jaar. Op plaatsen waar een overstroming grote groepen dodelijke slachtoffers, substantiële economische schade of ernstige schade door uitval van vitale en kwetsbare infrastructuur van nationaal belang kan opleveren, geldt een hoger beschermingsniveau. Dit is een van de weinige plaatsen waar de Omgevingswet zelf een cijfer noemt.

Rekenregels en begrenzing bij ministeriële regeling

Een veiligheidsnorm werkt alleen als vaststaat hoe je hem beoordeelt. Het vierde en vijfde lid verplichten daarom tot nadere regels bij ministeriële regeling: voor primaire keringen over het bepalen van de overstromingskans of de faalkans, en voor de niet-primaire rijkskeringen over het bepalen van de hydraulische belasting en de sterkte. In beide gevallen worden daarbij ook de locaties begrensd waarop de omgevingswaarden van toepassing zijn. Het zesde lid voegt toe dat de rekenregels voor primaire keringen ten minste elke twaalf jaar worden herzien.

Een voorbeeld. Een bewoner van een dorp achter een rivierdijk wil weten hoe veilig zijn woning is. De norm voor dat dijktraject vindt hij niet in de wet maar in het besluit waarin de rijksomgevingswaarden staan. Hoe de beheerder moet berekenen of de dijk die norm haalt, staat in een ministeriële regeling. En of de dijk er op dit moment aan voldoet, blijkt uit de beoordeling en de verslaglegging daarover.

In de praktijk

• Voor de ondernemer: ligt uw locatie langs een rijksweg of hoofdspoorweg, dan is het geluidproductieplafond uit het tweede lid de begrenzing waarmee u rekent, niet een gemeentelijke norm.
• Voor de omgeving: de normen voor waterveiligheid worden periodiek beoordeeld; die beoordelingen zijn openbaar en bruikbaar bij vragen over uw gebied.

Dit artikel is de rijkstegenhanger van de verplichte provinciale waarden uit artikel 2.13 Ow en staat naast de kan-bevoegdheid van artikel 2.14 Ow. De monitoring van deze waarden volgt uit artikel 20.1 Ow, met voor primaire waterkeringen de verslaglegging van artikel 20.15 Ow.