Artikel 9.17 Ow: Het bestuur gaat niet naar de rechter

Artikel 9.16 Ow legt het bevoegd gezag een opdracht op: breng het verzoek van de vervreemder binnen vier weken bij de rechtbank. Artikel 9.17 Ow regelt wat er gebeurt als dat niet gebeurt, of als het bevoegd gezag het verzoek wel indient maar tijdens de procedure weer intrekt. De gevolgen lopen gelijk met die van artikel 9.14 Ow.

Drie jaar ruimte

Het eerste lid geeft de vervreemder drie jaar om aan derden te vervreemden. Die periode begint op het moment dat de vier weken zijn verstreken zonder dat er een verzoek bij de rechtbank ligt, of op het moment dat de procedure door intrekking van het verzoek eindigt. In die jaren hoeft hij niet opnieuw aan te bieden.

Het recht blijft op de zaak liggen

Ook hier is de vrijheid persoonlijk. Het voorkeursrecht verdwijnt niet van de onroerende zaak. Wie binnen die drie jaar koopt, krijgt de zaak met het voorkeursrecht erbij en moet bij een eigen verkoop opnieuw de route van artikel 9.7 Ow lopen. Verstrijken de drie jaar zonder verkoop, dan is de vervreemder zelf weer gebonden.

Wanneer het recht wel vervalt

Het tweede lid maakt een uitzondering voor het voorkeursrecht dat ten minste vijf jaar op een omgevingsplan rust en waarvoor het goed is aangeboden. Blijft het verzoek bij de rechtbank dan uit of wordt het ingetrokken, dan vervalt het voorkeursrecht met ingang van de dag daarna. Die vijf jaar rekent u vanaf het moment waarop het omgevingsplan de functie toedeelde, ook als het recht eerder op een omgevingsvisie of een programma rustte en op grond van artikel 9.4 Ow is doorgeschoven.

Na zo een verval mag hetzelfde bestuursorgaan twee jaar lang niet opnieuw op dezelfde grondslag vestigen (artikel 9.3 Ow). De eigenaar krijgt daarmee een echt vrije periode en niet alleen een pauze.

Een voorbeeld. Een eigenaar verzoekt het college om de rechtbank naar de prijs te laten kijken. Het college laat de vier weken verlopen. Rust het voorkeursrecht pas drie jaar op het omgevingsplan, dan mag de eigenaar drie jaar vrij verkopen, maar zijn koper neemt het voorkeursrecht over. Rust het er al zes jaar op, dan is het voorkeursrecht vervallen en koopt zijn koper een onbelast perceel.

In de praktijk

• Voor de vervreemder: houd de vier weken na uw verzoek nauwkeurig bij en vraag bij de rechtbank na of er werkelijk een verzoek is ingediend.
• Voor de koper: controleer of het voorkeursrecht is doorgehaald in de openbare registers; staat het er nog, reken dan op een aanbiedingsplicht.
• Voor het bevoegd gezag: een intrekking van het verzoek heeft hetzelfde gevolg als het niet indienen ervan; weeg dat voordat u de procedure beëindigt.

Het verzoek waar dit artikel op volgt staat in artikel 9.16 Ow. Wil de vervreemder na een intrekking of een uitblijvend verzoek alsnog een rechterlijke uitspraak, dan geeft artikel 9.18 Ow daarvoor een termijn van twee maanden.