Artikel 3.1 Ow: Wie stelt een omgevingsvisie vast?

Elk van de drie bestuurslagen moet een eigen omgevingsvisie hebben. Voor de gemeente stelt de gemeenteraad die vast, voor de provincie doen provinciale staten dat, en voor het Rijk de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, in overeenstemming met de andere ministers die het aangaat. Het gaat om een verplichting: geen van de drie kan ervan afzien.

Een omgevingsvisie is een beleidsdocument over de fysieke leefomgeving op hoofdlijnen. Wie wil weten waar een gemeente of provincie de komende jaren heen wil met wonen, bedrijvigheid, water, natuur en landschap, vindt dat hier bij elkaar in een stuk, in plaats van verspreid over losse nota's per onderwerp. De visie kijkt daarbij vooruit op de langere termijn; wat er op korte termijn moet gebeuren, hoort in een programma.

Een visie bindt alleen het bestuur zelf

De visie werkt niet naar buiten. Er staan geen regels in waaraan een bewoner of ondernemer zich moet houden, en een vergunning kan er niet op worden geweigerd. Het bestuursorgaan dat de visie heeft vastgesteld richt zich er wel naar bij zijn eigen keuzes; die zelfbinding is de kern ervan. Wie wil weten wat op een locatie is toegestaan, moet dus kijken in het omgevingsplan, de omgevingsverordening of de waterschapsverordening.

Wie het vaststelt, zegt iets over het gewicht

Bij gemeente en provincie ligt de bevoegdheid bij het gekozen orgaan: de gemeenteraad en provinciale staten, niet bij het college of gedeputeerde staten. Dat onderscheidt de visie van het programma, dat juist door het dagelijks bestuur wordt vastgesteld (artikel 3.4 Ow). Bij het Rijk ligt de vaststelling bij een minister, die de bewindspersonen moet meenemen op wier terrein de visie raakt, zoals landbouw, energie of waterstaat.

Een ondernemer wil op een leeg perceel aan de rand van een dorp een werkplaats met twee bedrijfswoningen bouwen. In de gemeentelijke omgevingsvisie staat dat de dorpsrand groen blijft en dat bedrijvigheid wordt gebundeld op het bestaande terrein. Dat verbiedt zijn plan niet, want de visie bevat geen regels. Het is wel het signaal dat een wijziging van het omgevingsplan op die plek moeilijk wordt, en dat hij zijn aanvraag beter op het bedrijventerrein richt.

In de praktijk

• Voor de initiatiefnemer: lees de visie voordat je een plan uitwerkt; zij voorspelt hoe welwillend het bestuur tegenover een wijziging van het omgevingsplan staat.
• Voor de omgeving: de visie wordt door de raad of door provinciale staten vastgesteld, dus de politieke weg werkt hier beter dan de juridische: inspraak bij de voorbereiding, een brief aan de raad, een fractie aanspreken.

Wat er inhoudelijk in een omgevingsvisie moet staan, bepaalt artikel 3.2 Ow; artikel 3.3 Ow schrijft voor met welke milieubeginselen daarbij rekening wordt gehouden. De uitwerking in concrete maatregelen hoort niet in de visie maar in een programma (artikel 3.5 Ow).