Artikel 3.16 Ow: Wat doet een programmatische aanpak?

Dit is de kern van de programmatische aanpak. Het programma geeft aan welke ruimte er, gelet op de omgevingswaarde of het andere doel, in een aangegeven gebied en periode beschikbaar is voor activiteiten. Die ruimte is een rekengrootheid: zij zegt wat er nog bij kan zonder dat het doel uit zicht raakt.

Het tweede lid maakt duidelijk dat de juridische werking niet in het programma zelf wordt geregeld, maar in het omgevingsplan, de omgevingsverordening of de algemene maatregel van bestuur waarin het programma is aangewezen. Daarin staat hoe de omgevingswaarde of het doel bij de uitoefening van taken en bevoegdheden wordt betrokken.

Regels die buiten toepassing blijven

Hetzelfde besluit kan bepalen dat bepaalde regels geheel of gedeeltelijk buiten toepassing blijven: instructieregels van provincie of Rijk, beoordelingsregels voor een omgevingsvergunning zoals die van artikel 5.19 of 5.30 Ow, of regels in het omgevingsplan over het verlenen of weigeren van een omgevingsvergunning voor een omgevingsplanactiviteit. In plaats van toetsing per geval aan die regels komt dan de beoordeling die bij het programma hoort.

Waarom deze omweg

Bij een opgave waarin veel activiteiten samen de leefomgeving belasten, levert beoordelen per aanvraag een vertekend beeld op: elk initiatief lijkt klein, het totaal is te groot, en wie het eerst komt krijgt de ruimte. Een programmatische aanpak zet maatregelen en activiteiten in een overzicht, zodat zichtbaar wordt wat er nog kan en de ruimte bewust kan worden verdeeld. De norm zelf blijft staan; alleen de weg ernaartoe verandert.

Omdat de ruimte aan een gebied en een periode is gekoppeld, is zij in beide opzichten eindig. Buiten het gebied werkt het programma niet, en na de genoemde periode kan het de bijzondere werking van het tweede lid niet meer dragen.

In een gemeente met een eigen omgevingswaarde voor geluid rond een bedrijventerrein wijst het omgevingsplan een programmatische aanpak aan. Het programma rekent uit hoeveel geluidruimte er over vijf jaar beschikbaar blijft als drie geplande maatregelen worden uitgevoerd, en verdeelt die ruimte over nieuwe bedrijfsactiviteiten. Een ondernemer die zich wil vestigen, krijgt zijn aanvraag dan niet getoetst aan de gewone beoordelingsregel maar aan de ruimte die het programma hem laat.

In de praktijk

• Voor de initiatiefnemer: lees het aanwijzende besluit en het programma naast elkaar; het eerste zegt welke regels niet gelden, het tweede hoeveel ruimte er is.
• Voor de omgeving: dat een aanvraag niet aan de gewone regel wordt getoetst, betekent niet dat de norm is verlaten; de vraag is of de ruimte goed is berekend en of de maatregelen worden uitgevoerd.

Of een programmatische aanpak mag worden ingezet, bepaalt artikel 3.15 Ow. Welke gegevens het programma minimaal moet bevatten, staat in artikel 3.17 Ow, en dat de maatregelen moeten worden uitgevoerd volgt uit artikel 3.18 Ow.