Artikel 3.4 Ow: Wie kan een programma vaststellen?

Vier soorten bestuursorganen kunnen een programma vaststellen: het college van burgemeester en wethouders, het algemeen bestuur van het waterschap, gedeputeerde staten en de minister die het aangaat. Het artikel geeft een bevoegdheid, geen plicht.

Een programma is het instrument waarmee beleid wordt omgezet in maatregelen voor een gebied of een onderwerp. Het staat daarmee tussen de omgevingsvisie, die alleen hoofdlijnen bevat, en de regels die burgers en bedrijven binden.

Dat dit artikel een bevoegdheid geeft en geen plicht, betekent ook dat de wet niet voorschrijft waarover een programma gaat. Een bestuursorgaan bepaalt zelf of het een onderwerp of een gebied via een programma aanpakt, en kan er meer dan een naast elkaar laten bestaan. De enige harde eis is de inhoudelijke: wat erin staat, moet aan artikel 3.5 Ow voldoen.

Het dagelijks bestuur, niet de raad

Opvallend is wie er niet in de opsomming staan: de gemeenteraad en provinciale staten. De omgevingsvisie is juist aan die organen voorbehouden (artikel 3.1 Ow), het programma aan het dagelijks bestuur. Bij het waterschap is het andersom geregeld: daar stelt het algemeen bestuur het programma vast en niet het dagelijks bestuur. Bij het Rijk gaat het om de minister die het aangaat, zodat de bevoegdheid meeloopt met de verdeling van onderwerpen over de departementen.

Kan, tenzij de wet moet zegt

Dit artikel is de algemene grondslag voor alle programma's van dit hoofdstuk. Dat een programma er vrijwillig kan komen, laat de plichten elders onverlet: de verplichte programma's staan in de artikelen 3.6 tot en met 3.9 Ow, en ook buiten die paragraaf kan een programma in een bepaalde situatie dwingend zijn voorgeschreven (artikel 3.14a Ow). Bestuursorganen kunnen een programma ook samen vaststellen, en dat kan bij algemene maatregel van bestuur zelfs verplicht worden gesteld (artikel 3.13 Ow).

Een gemeente heeft in haar omgevingsvisie staan dat de binnenstad koeler moet worden. Het college stelt daarop een programma vast met een lijst straten waar bomen bijkomen, een regeling voor groene daken en een planning per jaar. Niemand kan daaraan rechten ontlenen, maar de gemeente heeft zichzelf wel vastgelegd op uitvoering en op een tempo.

In de praktijk

• Voor de initiatiefnemer: een programma komt van het dagelijks bestuur, dus het is sneller aan te passen dan een omgevingsplan; dat maakt het een logisch aanknopingspunt voor overleg.
• Voor de omgeving: een programma is geen besluit waaraan je rechten kunt ontlenen, maar het legt wel vast wat het bestuur zegt te gaan doen, en dat is navolgbaar.

Wat een programma moet bevatten, staat in artikel 3.5 Ow. Voor de bijzondere categorie die wel gevolgen heeft voor de beoordeling van vergunningen, het programma met programmatische aanpak, geldt een eigen regeling die begint bij artikel 3.15 Ow.