Boek 4 Artikel 87 (4:87 BW)

In welke volgorde erfstellingen en legaten worden ingekort

De voldoening van de schulden aan de legitimarissen komt als eerste ten laste van het gedeelte der nalatenschap waarover de erflater niet door erfstellingen of legaten heeft beschikt. Erft een afstammeling van een onterfde legitimaris bij plaatsvervulling, dan wordt voor de vordering van die legitimaris als eerste het aan de afstammeling toekomende gedeelte van de nalatenschap ingekort, tenzij uit de uiterste wil iets anders voortvloeit.
Indien inkorting overeenkomstig lid 1 onvoldoende is, worden de makingen ingekort. Tenzij uit de uiterste wil iets anders voortvloeit, komen alle erfstellingen en legaten gelijkelijk naar evenredigheid van hun waarde voor inkorting in aanmerking, met dien verstande dat voor zover een making is te beschouwen als voldoening aan een natuurlijke verbintenis van de erflater, zij pas na de andere makingen voor inkorting in aanmerking komt.
Het gedeelte van de nalatenschap dat aan een legitimaris toekomt en zijn legitieme portie niet te boven gaat, kan in afwijking van de leden 1 en 2 pas als laatste worden ingekort. De inkorting van dat gedeelte geschiedt alsdan, met vermindering van de vordering waarvoor wordt ingekort, zodanig dat beide legitimarissen een zelfde evenredig deel van hun legitieme porties verkrijgen.
Inkorting van een legaat geschiedt door een verklaring aan de legataris door de met het legaat belaste erfgenamen of, indien de nalatenschap is verdeeld overeenkomstig artikel 13, de echtgenoot van de erflater. Artikel 120 lid 4, tweede zin, is van overeenkomstige toepassing.
Voor zover de schuld aan een legitimaris ten laste komt van het erfdeel van de echtgenoot of andere levensgezel van de erflater en haar voldoening eerst kan worden verlangd op een met toepassing van artikel 81 lid 2, 82 of 83 vast te stellen tijdstip, is de echtgenoot of andere levensgezel daarvoor met zijn gehele vermogen aansprakelijk, ook als hij de nalatenschap beneficiair had aanvaard.
Voor zover de schuld aan een legitimaris ten laste komt van een aan de echtgenoot of andere levensgezel gemaakt legaat waaraan een voorwaarde als bedoeld in artikel 82 of 83 is verbonden, komt zij, onder de bedoelde voorwaarde, door voldoening van het legaat en een verklaring overeenkomstig lid 4 op de echtgenoot of andere levensgezel te rusten.
Voor de toepassing van dit artikel wordt een last die strekt tot een uitgave van geld of een goed uit de nalatenschap, gelijkgesteld met een legaat.

Toelichting

Als een legitimaris zijn portie opeist, moet dat geld ergens vandaan komen. Dit artikel wijst aan wie in welke volgorde inlevert. Eerst wordt gekeken naar het deel van de nalatenschap waarover de erflater niets heeft geregeld; pas als dat niet genoeg is, worden de erfstellingen en legaten verminderd. Die vermindering heet inkorting. Zonder deze rangorde zou elke afwikkeling in een strijd tussen begunstigden ontaarden.

Eerst het deel waarover niets is beschikt

Het onbeschikte deel van de nalatenschap gaat als eerste op aan de schulden aan de legitimarissen. Is een onterfde legitimaris zelf overgeslagen terwijl zijn kind in zijn plaats erft, dan wordt voor die vordering allereerst ingekort op het deel dat aan dat kind toekomt, tenzij het testament anders bepaalt. De last komt dan dus terecht in de tak waar de vordering vandaan komt.

Daarna de makingen, naar evenredigheid

Is dat onvoldoende, dan worden de makingen ingekort. Uitgangspunt is dat alle erfstellingen en legaten gelijk worden behandeld, naar verhouding van hun waarde. De erflater kan in zijn testament een andere volgorde bepalen. Eén uitzondering staat in de wet zelf: is een making te beschouwen als voldoening aan een natuurlijke verbintenis van de erflater, dan komt zij pas na de andere makingen aan de beurt.

Gelijkelijk. Geen voorrang voor wie het eerst is genoemd of het snelst reageert.
Naar waarde. Een groot legaat levert meer in dan een klein.

- Testament gaat voor. De erflater kan de volgorde zelf regelen.

De legitimaris die zelf iets krijgt

Het deel van de nalatenschap dat aan een legitimaris toekomt en zijn eigen legitieme portie niet te boven gaat, wordt pas als allerlaatste ingekort. Gebeurt dat toch, dan wordt tegelijk de vordering verminderd waarvoor wordt ingekort, en wel zo dat beide legitimarissen een even groot evenredig deel van hun legitieme portie krijgen. Zo wordt de ene legitimaris niet uitgekleed ten gunste van de andere.

Inkorting van een legaat vindt plaats door een verklaring aan de legataris. Die verklaring komt van de erfgenamen die met het legaat zijn belast, of, na een wettelijke verdeling volgens artikel 4:13 BW, van de echtgenoot. Voor die verklaring geldt de tweede zin van het vierde lid van artikel 4:120 BW overeenkomstig. Een last die verplicht tot een uitgave van geld of van een goed uit de nalatenschap wordt voor de toepassing van dit artikel als een legaat behandeld.

Aansprakelijkheid van de langstlevende

Komt de schuld aan een legitimaris ten laste van het erfdeel van de echtgenoot of de andere levensgezel en hoeft zij pas op een later vastgesteld tijdstip te worden voldaan, dan is die partner daarvoor met zijn hele vermogen aansprakelijk, ook als hij beneficiair had aanvaard. Dat is een uitzondering op de gewone bescherming van de beneficiair aanvaardende erfgenaam. Gaat het om een legaat aan die partner met een uitgestelde opeisbaarheid, dan gaat de schuld door voldoening van het legaat en een verklaring als hierboven op hem over.

In de praktijk

Voor de erfgenamen betekent dit dat zij niet zomaar mogen uitkeren: eerst moet duidelijk zijn welke legitieme vorderingen er zijn en welk deel van de nalatenschap onbeschikt is gebleven. Voor de langstlevende is het vijfde lid van belang: beneficiair aanvaarden beschermt hem hier niet. Laat de opstelling en de verklaringen aan de legatarissen door de notaris voorbereiden, want een verkeerde volgorde levert aansprakelijkheid op.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Wettekst