Boek 4 Artikel 155 (4:155 BW)

Voor bijna elke vraag over een testamentair bewind is beslissend in wiens belang het is ingesteld. Daarvan hangt af wie zeggenschap heeft, wie de bewindvoerder kan aanspreken en wanneer het bewind kan eindigen. Erflaters schrijven dat lang niet altijd op. Dit artikel vult die stilte met vermoedens: de wet neemt aan in wiens belang het bewind dient, tenzij uit het testament of uit de omstandigheden iets anders blijkt.

De vier vermoedens

• Bewind over een erfdeel of legaat: vermoed wordt dat het is ingesteld in het belang van de rechthebbende zelf, dus van degene die het erfdeel of het legaat krijgt. Dit eerste vermoeden geldt alleen voor zover geen van de drie hierna genoemde gevallen zich voordoet; die gaan dus voor. Staat bijvoorbeeld een gelegateerd vruchtgebruik onder bewind, dan geldt niet dit vermoeden maar dat bij vruchtgebruik.
• Bewind over een vruchtgebruik: vermoed wordt dat het zowel het belang van de vruchtgebruiker dient als dat van de hoofdgerechtigde. Hetzelfde geldt bij de rechten van gebruik en bewoning.
• Bewind over een voorwaardelijke making: vermoed wordt dat het zowel het belang dient van wie het goed bij vervulling van de voorwaarde krijgt als van wie het dan verliest.

- Bewind over gemeenschappelijke goederen: gaat het om goederen of aandelen die gezamenlijk beheerd moeten worden, dan wordt een gemeenschappelijk belang vermoed.

Waarom dit uitmaakt

Een bewind dat alleen het belang van de rechthebbende dient, is er om hem te beschermen tegen zichzelf of tegen zijn schuldeisers. Dient het ook het belang van een ander, dan heeft die ander een eigen stem: hij kan verantwoording verlangen en zich verzetten tegen beheer dat zijn belang schaadt. De bewindvoerder moet dus weten voor wie hij het doet, want hij is niet de verlengde arm van de rechthebbende maar van het belang dat het bewind dient.

Vermoeden is geen vaststaand gegeven

De wet spreekt van vermoedens, en die kunnen worden weerlegd. Blijkt uit de uiterste wil dat de erflater iets anders voor ogen had, dan geldt zijn bedoeling. Een bewind over een erfdeel kan bijvoorbeeld uitdrukkelijk zijn ingesteld ten behoeve van degene die het vermogen later krijgt. Wie zich op zo'n ander belang beroept, moet dat wel aannemelijk maken. Is het bewind mede in het belang van iemand anders ingesteld en is nog niet bekend wie dat is, dan geeft artikel 4:156 BW daarvoor een oplossing.

Een vader stelt het erfdeel van zijn zoon onder bewind. Er staat niet bij waarom. De wet neemt dan aan dat het bewind de zoon zelf beschermt, wat betekent dat hij als rechthebbende de bewindvoerder om verantwoording kan vragen en dat het bewind zich richt op zijn belang, niet op dat van zijn broers of van de schuldeisers.

In de praktijk

Bent u rechthebbende, kijk dan eerst naar de vraag wiens belang het bewind dient; dat bepaalt uw ruimte en die van de bewindvoerder. Staat er niets in het testament, dan geldt het vermoeden dat bij uw situatie past. Stelt u zelf een bewind in, schrijf dan met zoveel woorden op waarom u het doet en wie u ermee wilt beschermen. Die ene zin voorkomt jarenlang geschil over wie het voor het zeggen heeft. De notaris kan die formulering aandragen.