Boek 4 Artikel 21 (4:21 BW)

Soms krijgt een kind door de wettelijke verdeling geen vordering op zijn eigen ouder, maar op een stiefouder: namelijk wanneer zijn ouder overlijdt terwijl die met een ander was gehuwd en die ander alle goederen verkreeg. Dit artikel geeft het kind dan dezelfde soort bescherming. Het kan verzoeken om overdracht van goederen tot ten hoogste zijn vordering, vermeerderd met de verhoging.

Waarom dit wilsrecht bestaat

De vordering van het kind loopt hier tegen iemand die geen bloedverwant is. Overlijdt de stiefouder, dan gaat diens vermogen in beginsel naar diens eigen familie. Het risico dat het geld van de eigen ouder wegvloeit, is daarmee groter dan bij een langstlevende ouder. Daarom mag het kind al tijdens het leven van de stiefouder een concreet goed opeisen in plaats van een papieren aanspraak.

Wat het kind krijgt

Net als bij een hertrouwende ouder gaat het om bloot eigendom. De overdracht gebeurt onder voorbehoud van het vruchtgebruik van de stiefouder, tenzij die daarvan afziet. De stiefouder kan dus in het huis blijven wonen en de opbrengsten houden; het kind krijgt aanspraak op het goed zelf, dat na diens overlijden aan hem toevalt en niet aan de familie van de stiefouder.

De grens aan de goederen

Niet alles wat de stiefouder heeft, komt hiervoor in aanmerking. De overdracht betreft goederen uit de nalatenschap van de overleden ouder of uit de door dat overlijden ontbonden gemeenschap. Wat de stiefouder zelf in die gemeenschap heeft ingebracht, blijft buiten schot. Artikel 4:24 BW werkt dat uit, samen met de regels over goederen die in de plaats van andere goederen zijn gekomen.

Een voorbeeld

Een man overlijdt en laat een tweede echtgenote en een zoon uit zijn eerste huwelijk na. De echtgenote krijgt door de wettelijke verdeling alle goederen; de zoon een vordering op haar. Hij verzoekt om overdracht en krijgt de bloot eigendom van de effectenportefeuille die zijn vader had opgebouwd. Zij houdt het rendement en de portefeuille valt na haar overlijden aan hem toe, niet aan haar kinderen. Onaantastbaar is die aanspraak niet: mag zij de effecten met toestemming van de kantonrechter verkopen en verteren omdat haar verzorging dat vergt, dan houdt de zoon een vordering ter grootte van de waarde op het moment van de verkoop. Ook schuldeisers van de nalatenschap kunnen zich op de goederen verhalen zonder dat het vruchtgebruik hun in de weg staat.

In de praktijk

Dit wilsrecht wordt vaak vergeten, juist doordat de verhouding met een stiefouder na een overlijden zakelijk en afstandelijk wordt. Vraag de boedelbeschrijving op, zodat u weet welke goederen uit de nalatenschap van uw ouder komen. Laat u niet afschepen met de opmerking dat er nog niets te verdelen valt: het gaat hier niet om verdelen, maar om zekerheid voor later.