Boek 4 Artikel 6 (4:6 BW)

Bijna elke erfrechtelijke berekening draait op een waarde: het erfdeel van een kind, de legitieme portie, de vordering op de langstlevende, de omvang van een legaat. Dit artikel omschrijft wat dit boek bedoelt als het spreekt over wat de nalatenschap aan goederen waard is: bepalend is het tijdstip vlak nadat de erflater is overleden. Een latere stijging of daling verandert daar niets meer aan.

Het artikel is een begripsbepaling voor de uitdrukking 'de waarde van de goederen der nalatenschap'. Het ziet dus op de goederen die bij het overlijden tot de nalatenschap behoren. Waar een bepaling in dit boek over de waarde van iets anders spreekt, of zelf uitdrukkelijk een ander moment noemt, volgt het peilmoment uit die bepaling.

Een vast peilmoment

Een nalatenschap is zelden meteen afgewikkeld. Een woning kan jaren later worden verkocht, een aandelenportefeuille schommelt en een bedrijf kan het intussen beter of slechter doen. Door het overlijden als ijkpunt te nemen, staat het rekenkader voor alle betrokkenen gelijk vast.

Wat buiten beschouwing blijft

Op goederen van de nalatenschap kan later een vruchtgebruik komen te rusten dat de wet zelf aan de langstlevende toekent. Voor de waardering telt dat niet mee. De goederen worden gewaardeerd alsof dat vruchtgebruik er niet is, want anders zou de aanspraak van een kind of van een legitimaris automatisch krimpen door een recht dat pas na het overlijden ontstaat.

Wat dit niet regelt

Het artikel zegt wanneer wordt gewaardeerd, niet hoe. Over de vraag welke maatstaf geldt, bevat het geen voorschrift. In de praktijk wordt de waarde vaak vastgesteld door een taxateur of door de erfgenamen samen. Bij een woning betekent dat een taxatie naar de datum van overlijden, ook als die pas maanden later wordt opgesteld.

Een voorbeeld

Een moeder laat een woning na die vlak na haar overlijden op driehonderdduizend euro wordt getaxeerd. Drie jaar later verkopen de kinderen het huis voor vier ton. De vordering die het onterfde kind als legitimaris berekende, blijft gebaseerd op de waarde bij overlijden. De winst die nadien is ontstaan, komt toe aan wie de goederen inmiddels toebehoren en telt niet mee in de erfrechtelijke berekening.

In de praktijk

Een taxatie kort na het overlijden legt de waarde vast op een moment dat de gegevens nog vers zijn; een taxatie die achteraf moet worden gemaakt over een moment dat jaren terugligt, is duurder en kwetsbaarder. Door de peildatum uitdrukkelijk in de stukken van de afwikkeling te vermelden, is later duidelijk met welk moment is gerekend.

Daarbij speelt mee dat de fiscus voor de erfbelasting eigen waarderingsvoorschriften hanteert, bijvoorbeeld voor woningen. Een verschil tussen het bedrag op de aangifte en het bedrag waarmee de erfgenamen onderling rekenen, is dus niet meteen een fout.