Boek 4 Artikel 79 (4:79 BW)

De legitieme portie komt niet vanzelf. Een legitimaris moet zelf in actie komen, en dit artikel zegt welke twee routes daarvoor bestaan. De eerste loopt naar de erfgenamen of, na een wettelijke verdeling, naar de echtgenoot van de erflater. De tweede loopt naar iemand die tijdens het leven van de erflater een gift heeft gekregen. Zonder een van deze stappen blijft de legitieme portie een berekening op papier.

De vordering op de erfgenamen

De eerste weg is die van artikel 4:80 BW: door aanspraak te maken op zijn legitieme portie krijgt de legitimaris een vordering in geld op de gezamenlijke erfgenamen. Is de nalatenschap volgens artikel 4:13 BW verdeeld tussen de langstlevende echtgenoot en de kinderen, dan richt die vordering zich tegen die echtgenoot. Het is en blijft een geldvordering: de legitimaris wordt geen erfgenaam en krijgt geen goederen uit de nalatenschap.

De vordering op een begiftigde

Levert de nalatenschap te weinig op om de legitieme portie te dekken, dan bestaat de tweede weg: inkorting, geregeld in artikel 4:89 BW. De legitimaris richt zich dan tot degene die van de erflater een gift heeft ontvangen die volgens artikel 4:67 BW meetelt. Die begiftigde wordt aangesproken voor het tekort, binnen de grenzen die de wet aan inkorting stelt.

• Volgorde. De erfgenamen komen eerst; pas als de nalatenschap tekortschiet, komt de begiftigde in beeld.
• Aard van de aanspraak. In beide gevallen gaat het om een vordering, niet om een recht op bepaalde voorwerpen.

- Actie vereist. Beide wegen beginnen met een handeling van de legitimaris zelf: aanspraak maken, of inkorten.

Een voorbeeld

Een moeder heeft haar vermogen grotendeels aan een goed doel geschonken in de jaren voor haar dood en laat een vrijwel lege nalatenschap na. Haar onterfde zoon maakt aanspraak op zijn legitieme portie bij de erfgenamen, maar daar valt weinig te halen. Voor het tekort kan hij zich vervolgens tot de begiftigde richten en inkorting inroepen. Zonder die tweede stap zou zijn aanspraak in dit geval leeg blijven.

In de praktijk

Zet uw aanspraak schriftelijk en ondubbelzinnig op papier en stuur die naar alle erfgenamen of naar de executeur. Bewaar het bewijs van verzending: bij een geschil over de vraag of en wanneer u aanspraak heeft gemaakt, is dat het eerste waar naar wordt gekeken. Blijkt de nalatenschap ontoereikend, laat dan meteen uitzoeken welke giften volgens de wet meetellen, want de weg van de inkorting kent eigen regels en eigen grenzen.