Boek 4 Artikel 36 (4:36 BW)

In veel families werkt iemand jarenlang mee in de zaak of in het huishouden zonder daar een normaal loon voor te krijgen: de dochter die de winkel draaiende houdt, de schoonzoon die het bedrijf runt, het kleinkind dat de zorg op zich neemt. Dit artikel geeft die persoon na het overlijden recht op een som ineens die strekt tot een billijke vergoeding.

Wie een beroep kan doen op deze regeling

De kring is ruimer dan bij de meeste andere wettelijke rechten. Het gaat om een kind, stiefkind, pleegkind, behuwdkind of kleinkind van de erflater. Buiten die kring valt de aanspraak weg: een buurvrouw of een goede vriend die hetzelfde deed, kan zich er niet op beroepen, hoe onbillijk dat ook kan voelen.

De voorwaarden

Er moet aan drie eisen zijn voldaan. De arbeid moet zijn verricht in de huishouding van de erflater of in het beroep of bedrijf dat hij uitoefende. De arbeid moet zijn verricht tijdens de meerderjarigheid van degene die aanspraak maakt; wat iemand als kind deed, telt niet mee. En er mag geen passende beloning tegenover hebben gestaan.

Wat een billijke vergoeding is

De wet noemt geen bedrag en geen formule. Het gaat om wat billijk is gelet op de aard en de duur van het werk, de gebruikelijke beloning daarvoor en wat er wel tegenover stond. Op de som komt in mindering wat de betrokkene van de erflater heeft ontvangen of uit een making of een verzekering op zijn leven krijgt of had kunnen krijgen, voor zover dat als beloning voor het werk kan worden gezien. Kost en inwoning of een legaat tellen dus alleen mee voor zover zij als tegenprestatie voor de arbeid zijn bedoeld; hoe groot een legaat is, zegt op zichzelf niets, en een ruime making die met het werk niets te maken heeft blijft buiten de aftrek.

Een voorbeeld

Een zoon werkt vijftien jaar fulltime mee in het loonbedrijf van zijn vader tegen een klein maandbedrag en gratis wonen. Bij het overlijden blijkt het bedrijf aan zijn zus te zijn gelegateerd. Hij kan een som ineens vorderen als billijke vergoeding voor de jaren waarin hij onder de waarde is betaald, verminderd met de woonlasten die hij niet hoefde te betalen.

In de praktijk

Verzamel bewijs van de gewerkte jaren en van wat er is uitbetaald: loonstroken, aangiften, jaarrekeningen, e-mails, verklaringen van klanten of personeel. De aanspraak is een vordering op de gezamenlijke erfgenamen en kent eigen termijnen die in artikel 4:37 BW staan. Meld haar dus tijdig, ook als u nog volop in gesprek bent over de afwikkeling van het bedrijf.