Boek 4 Artikel 130 (4:130 BW)

Een testamentaire last is een opdracht die iemand in zijn testament meegeeft aan de mensen die uit zijn nalatenschap krijgen. De erflater legt aan de erfgenamen samen, aan een van hen of aan een legataris een verplichting op om iets te doen of juist te laten. Anders dan bij een legaat staat daar geen begunstigde tegenover die het gekregene voor zichzelf kan opeisen: een last is een plicht, geen aanspraak van iemand anders op een prestatie uit de nalatenschap.

Last, legaat en erfstelling uit elkaar gehouden

Een erfstelling maakt iemand erfgenaam: hij volgt de overledene op onder algemene titel en krijgt daarmee ook de schulden. Een legaat geeft een legataris alleen een vordering op de erfgenamen; hij kan nakoming vragen, maar hij is geen erfgenaam en draagt de schulden niet. Een last legt uitsluitend een verplichting op aan wie erft of het legaat krijgt. De wet zegt er nadrukkelijk bij dat een verplichting die neerkomt op het uitvoeren van een legaat geen last is; anders zou hetzelfde stuk nalatenschap twee keer worden geregeld.

Wat een erflater met een last kan regelen

• Zorg en onderhoud: het verzorgen van een huisdier, het onderhouden van een graf, het bijhouden van een tuin bij een woning.
• Bestemming van bezittingen: een verzameling bij elkaar houden, een familiearchief onderbrengen bij een instelling die het bewaart.

- Een doel steunen: een bedrag besteden aan een doel dat de erflater omschrijft, zonder daarvoor een legataris aan te wijzen die het kan opeisen.

Een last voor de executeur

De erflater kan ook de executeur belasten met een last. De executeur is degene die de nalatenschap beheert en afwikkelt zoals het testament bepaalt; hij is niet de vereffenaar, die volgens de wettelijke vereffeningsregels afwikkelt, en evenmin de testamentair bewindvoerder, die een erfdeel voor iemand beheert. Krijgt de executeur een last opgelegd, dan rust die verplichting tegelijk op de gezamenlijke erfgenamen, tenzij de aard van de last of de uiterste wil iets anders meebrengt. Dat is praktisch, want de taak van de executeur eindigt op enig moment terwijl een last jaren kan doorlopen.

Als er te weinig is om alles uit te voeren

Kost de last geld of een goed uit de nalatenschap, dan behandelt de wet hem net als een legaat zodra er te weinig overblijft: de last wordt tegelijk met de legaten en in dezelfde mate verminderd. Artikel 4:120 BW werkt daarvoor door. De schulden van de erflater en de kosten van de afwikkeling gaan dus voor; wat daarna resteert, verdelen legaat en last samen.

Een vader laat zijn woning na aan zijn dochter en bepaalt daarbij dat zij zijn twee katten tot hun dood verzorgt. Dat is een last en geen legaat: niemand kan namens de katten nakoming eisen. Blijkt bij de afwikkeling dat de schulden bijna de hele nalatenschap opslokken, dan wordt een last die geld kost meegetrokken in dezelfde vermindering die ook de legaten treft.

In de praktijk

Staat er in een testament een verplichting zonder aanwijsbare begunstigde, lees die dan als last en niet als legaat: dat bepaalt wie hem kan afdwingen en wat er gebeurt als het geld op is. Wie een last krijgt opgelegd en niets doet, riskeert dat een belanghebbende de rechter vraagt zijn erfdeel of legaat vervallen te verklaren; artikel 4:131 BW regelt dat. Wordt de last onuitvoerbaar of onredelijk zwaar, dan biedt artikel 4:134 BW een weg naar wijziging. Bij twijfel over de uitleg van de tekst kan de notaris die het testament bewaart die toelichten.