Boek 4 Artikel 208 (4:208 BW)

Bij een ingewikkelde of omvangrijke nalatenschap kan er behoefte zijn aan toezicht dicht bij de rechtbank die de vereffenaar benoemde. Dit artikel maakt dat mogelijk: de rechtbank kan een van haar eigen leden aanwijzen als rechter-commissaris. Dat kan meteen bij de benoeming van de vereffenaar, maar ook later, als tijdens de afwikkeling blijkt dat er strakker toezicht nodig is.

Wat de rechter-commissaris overneemt

Is er een rechter-commissaris, dan verschuift het toezicht. De taken en bevoegdheden die de wet in deze afdeling aan de kantonrechter geeft, worden dan door hem uitgeoefend, tenzij de wet voor een bepaald geval iets anders bepaalt. Voor de vereffenaar betekent dit dat hij zich niet meer tot de kantonrechter moet wenden voor toestemming, aanwijzingen of beslissingen, maar tot de rechter-commissaris. Voor de erfgenamen en de schuldeisers verandert het adres waar zij bezwaren kunnen aankaarten.

Waar de stukken komen te liggen

De vereffening kent stukken die ter inzage moeten worden gelegd: de boedelbeschrijving met de voorlopige staat van schulden uit artikel 4:211 BW, de lijst van erkende en betwiste vorderingen uit artikel 4:214 BW, en de rekening en verantwoording met de uitdelingslijst uit artikel 4:218 BW. Normaal liggen die bij de boedelnotaris. Is er geen boedelnotaris en is er wel een rechter-commissaris benoemd, dan worden die stukken ter griffie van de rechtbank neergelegd. Zo is er altijd één vindplaats waar belanghebbenden terechtkunnen.

Waarom dit voor u van belang is

• U weet bij wie u moet zijn. Voor de beslissingen die deze afdeling aan de kantonrechter opdraagt, zoals een bezwaar tegen een voorgenomen tegeldemaking, is de rechter-commissaris uw aanspreekpunt zodra hij is benoemd. Over een door de vereffenaar betwiste vordering of betwiste voorrang beslist hij niet; die aanspraak moet in een gewone procedure worden vastgesteld.
• Het toezicht wordt intensiever. Een rechter-commissaris volgt de vereffening van dichtbij en kan op grond van artikel 4:210 BW getuigen en deskundigen horen.
• De stukken blijven inzichtelijk. Ook zonder boedelnotaris kunt u de boedelbeschrijving en de lijst van vorderingen inzien, dan bij de rechtbank.

Een voorbeeld. Een nalatenschap bestaat uit een onderneming met personeel en een groot aantal schuldeisers. De rechtbank benoemt een vereffenaar en tegelijk een rechter-commissaris. Als de vereffenaar het bedrijfspand wil verkopen en een erfgenaam daar bezwaar tegen maakt, legt die zijn bezwaar niet voor aan de kantonrechter maar aan de rechter-commissaris.

In de praktijk

Ga bij elke stap eerst na of er een rechter-commissaris is benoemd; dat blijkt uit de beschikking van de rechtbank, en die benoeming kan ook later nog volgen. Richt uw brieven en verzoeken aan de juiste rechter, want een verzoek bij de verkeerde instantie kost weken. Bent u zelf vereffenaar, vraag dan bij aanvang expliciet na hoe de rechter-commissaris wil worden geïnformeerd en hoe vaak; dat voorkomt discussie achteraf over de vraag of u hem tijdig hebt ingelicht.