Boek 4 Artikel 177 (4:177 BW)

Een testamentair bewind is niet bedoeld om eeuwig te duren. Dit artikel noemt twee manieren waarop het ophoudt. De eerste is eenvoudig: is het bewind voor een bepaalde termijn ingesteld, dan eindigt het wanneer die termijn verstrijkt. De tweede heeft met de keuze van de verkrijger te maken: wordt de nalatenschap of het legaat waarbij de goederen zijn vermaakt verworpen, dan eindigt het bewind als daarmee ook het belang wegvalt dat het bewind diende.

Einde door tijdsverloop

De erflater kan het bewind aan een periode koppelen, bijvoorbeeld tot een bepaalde leeftijd of gedurende een aantal jaren. Zodra die tijd om is, valt de beperking weg en beschikt de rechthebbende weer vrij over zijn vermogen. Er hoeft niemand aan te pas te komen: het einde treedt van rechtswege in. Wel moet de bewindvoerder daarna afwikkelen, de goederen afdragen en rekening en verantwoording afleggen.

Einde door verwerping

Verwerpen betekent dat iemand de nalatenschap of het legaat helemaal niet aanvaardt; hij wordt dan geen erfgenaam of legataris en krijgt niets. Werd het bewind ingesteld over precies die goederen, dan kan het belang dat het diende met de verwerping vervallen. In dat geval eindigt ook het bewind. Verviel dat belang niet, bijvoorbeeld omdat het bewind mede iemand anders beschermt die wel gewoon aan de beurt komt, dan blijft het bewind bestaan.

Geen terugwerkende kracht

De wet voegt daaraan een praktisch punt toe: de beëindiging door verwerping werkt niet terug. Alles wat de bewindvoerder tot dat moment binnen zijn bevoegdheid heeft gedaan, blijft geldig. Contracten die hij sloot, betalingen die hij deed en handelingen die hij namens de rechthebbende verrichtte, worden niet met terugwerkende kracht ongedaan gemaakt. Dat beschermt de wederpartijen en voorkomt dat een verwerping achteraf een reeks transacties onderuithaalt.

Een zoon erft een erfdeel dat onder bewind is gesteld om hem te beschermen. Hij verwerpt de nalatenschap omdat er meer schulden dan bezittingen zijn. Met zijn verwerping vervalt het belang dat het bewind diende, en eindigt het bewind. De verkoop die de bewindvoerder in de tussentijd rechtsgeldig verrichtte, blijft gewoon in stand.

In de praktijk

Bent u rechthebbende, kijk dan in het testament of er een termijn aan het bewind hangt en houd de einddatum bij; daarna kunt u zelf beslissen en moet de bewindvoerder afdragen. Overweegt u te verwerpen, laat u dan eerst voorlichten over de gevolgen, want u geeft niet alleen het bewind maar de hele verkrijging op. Gaat het om een nalatenschap, dan legt u als erfgenaam uw keuze af ter griffie van de rechtbank, en die keuze ligt daarna vast: verwerpen, zuiver aanvaarden of beneficiair aanvaarden. Gaat het om een legaat, dan ligt dat anders: u krijgt het legaat zonder dat u iets hoeft te aanvaarden en u kunt het nog verwerpen zolang u het niet hebt aanvaard, zonder voorgeschreven vorm maar wel zo dat er geen misverstand over kan bestaan. Bent u bewindvoerder, wikkel dan na het einde netjes af en leg de slotverantwoording voor.