Boek 4 Artikel 76 (4:76 BW)

Bij de berekening van de legitieme portie wordt afgetrokken wat de legitimaris zelf al heeft gekregen of nog kan krijgen. Dit artikel geeft daarbij een waarderingsregel: u waardeert die verkrijging alsof er geen vruchtgebruik op rust. Een vruchtgebruik dat op grond van de eerste of de tweede afdeling van titel 3 op de goederen kan komen te rusten, blijft bij de toerekening dus buiten beschouwing.

Waar de regel op ziet

De bepaling werkt door in alle aftrekposten van de artikelen 4:70 tot en met 4:75 BW: giften aan de legitimaris, zijn erfrechtelijke verkrijging, wat hij bij verwerping had kunnen krijgen en wat onder bewind staat. Steeds geldt dezelfde maatstaf voor de waardering.

Het gaat om een vruchtgebruik dat zijn grond vindt in de wet zelf, namelijk in de twee afdelingen van titel 3 die het artikel noemt. Het duidelijkste voorbeeld is het vruchtgebruik dat de echtgenoot van de erflater kan verlangen op de woning met inboedel en, als hij dat voor zijn verzorging nodig heeft, op andere goederen. Een vruchtgebruik dat alleen op een testament berust, valt er dus buiten. Een wettelijk vruchtgebruik drukt de economische waarde van wat de legitimaris in handen krijgt fors, want hij is dan wel eigenaar maar heeft voorlopig geen gebruik en geen opbrengst.

Wat dit betekent

Gerekend wordt met de volle waarde, alsof het goed niet met een vruchtgebruik is belast, en niet met de lagere waarde van de blote eigendom.

• Voor de legitimaris. Zijn erfdeel of legaat wordt op de volle waarde gesteld, ook al kan hij er voorlopig niets mee.

- Voor de rekensom. De aftrekpost is dus meestal hoger dan de waarde die de verkrijging op de markt zou opbrengen.

Een voorbeeld

Een dochter erft samen met haar broer een woning, terwijl de echtgenote van haar vader daarop een vruchtgebruik kan verkrijgen en in het huis blijft wonen. Zij doet een beroep op haar legitieme portie omdat zij vindt dat haar erfdeel weinig voorstelt. Bij de aftrek wordt haar aandeel in de woning gewaardeerd alsof dat vruchtgebruik er niet is. Het feit dat zij voorlopig geen huur ontvangt en niet kan verkopen, levert haar dus geen extra vordering op.

In de praktijk

Bij de berekening van de legitieme portie gaat het om twee verschillende vragen: hoeveel het erfdeel nu opbrengt, en welk bedrag ervan wordt afgetrokken. Voor een kind dat op korte termijn geld nodig heeft, betekent deze regel dat de aftrekpost hoger is dan wat het erfdeel op dat moment feitelijk oplevert. Een opstelling door de notaris laat zien met welke waarden is gerekend.