Boek 4 Artikel 140 (4:140 BW)

Een erflater kan zijn nalatenschap aan voorwaarden binden, maar niet voor onbepaalde tijd. Dit artikel trekt een streep bij dertig jaar na het overlijden. Is de voorwaarde dan nog niet in vervulling gegaan, dan valt de onzekerheid weg: bij een opschortende voorwaarde vervalt de hele beschikking, bij een ontbindende voorwaarde vervalt alleen de voorwaarde, zodat de verkrijging onvoorwaardelijk wordt. Bepalingen in een testament die daar tegenin gaan, zijn nietig.

Waarom er een grens is

Een voorwaardelijke making houdt vermogen in een tussenpositie. Niemand weet zeker wie er uiteindelijk eigenaar is, en degene die het onder zich heeft moet het intussen bewaren. Dat remt investeren, verkopen en verdelen. Na dertig jaar zijn de betrokkenen vaak overleden of onvindbaar en dient de constructie geen redelijk doel meer. De wet kiest daarom voor duidelijkheid boven de wens van de erflater, en laat hem die keuze niet wegschrijven.

Twee uitkomsten, afhankelijk van het soort voorwaarde

• Opschortende voorwaarde: de verkrijging zou pas ingaan bij een gebeurtenis. Blijft die dertig jaar uit, dan vervalt de beschikking en komt het vermaakte toe aan wie er zonder die beschikking recht op heeft.

- Ontbindende voorwaarde: de verkrijging zou eindigen bij een gebeurtenis. Blijft die dertig jaar uit, dan vervalt de voorwaarde en houdt de verkrijger het vermogen onvoorwaardelijk.

Ook voor het legaat van een bepaald goed

De regel geldt niet alleen voor erfstellingen. Het tweede lid trekt haar door naar het legaat van een bepaald goed uit de nalatenschap en naar het legaat van een beperkt recht op zo'n goed, bijvoorbeeld een vruchtgebruik van een woning. Ook zulke aanspraken kunnen dus niet dertig jaar na het overlijden nog in de lucht hangen. Voor een legaat van een geldbedrag zegt dit artikel niets; daar geldt het uitgangspunt van deze bepaling niet.

Een erflater bepaalt dat zijn buitenhuis naar een neef gaat zodra die er zelf zou gaan wonen. De neef doet dat nooit. Dertig jaar na het overlijden is die kans verkeken: de beschikking vervalt en het huis blijft bij degene die het krachtens de rest van het testament of krachtens de wet toekomt. Had de erflater juist bepaald dat het huis naar de neef gaat maar terugvalt als hij verhuist, dan wordt de neef na dertig jaar onvoorwaardelijk eigenaar.

In de praktijk

Rekent u op een voorwaardelijke aanspraak, kijk dan wanneer de erflater is overleden en of de dertig jaar al lopen. Bent u degene die het vermogen onder zich heeft, dan betekent het verstrijken van die termijn bij een ontbindende voorwaarde dat u vrij bent: de bewaarplicht die bij zo'n positie hoort, vervalt met de voorwaarde. Laat u een testament opmaken, bespreek dan met de notaris of uw wens binnen die grens uitvoerbaar is; voor de tweetrapsmaking waarbij het vermogen bij overlijden van de eerste verkrijger doorgaat, geldt een uitzondering die in artikel 4:141 BW staat.