Boek 4 Artikel 209 (4:209 BW)

Een vereffening kost geld en tijd. Bij een nalatenschap waarin nauwelijks iets zit, is dat zinloos: de kosten zouden het weinige dat er is opeten. Voor die situatie kan de rechter twee dingen doen. Hij kan bevelen dat de vereffening kosteloos plaatsvindt, of hij kan de vereffening opheffen, waarmee de wettelijke afwikkeling stopt.

Wanneer dit speelt

De maatstaf is de geringe waarde van de baten van de nalatenschap. Het gaat dus niet om de vraag of er ruzie is of hoe ingewikkeld de boedel in elkaar zit, maar om de vraag of er genoeg is om iets mee te doen. De vereffenaar of een belanghebbende doet het verzoek. Is er een rechter-commissaris benoemd, dan beslist niet de kantonrechter maar de rechtbank, en wel op voordracht van de rechter-commissaris.

Wie wordt gehoord

Bij een verzoek tot opheffing luistert de rechter eerst. Hij hoort of roept behoorlijk op: de verzoeker, en verder de erfgenamen, de vereffenaar en de boedelnotaris, voor zover die bestaan en bekend zijn. Opheffing raakt immers iedereen: schuldeisers verliezen het georganiseerde traject waarin zij zouden worden betaald, en erfgenamen komen weer zelf aan zet.

De kosten die al zijn gemaakt

Bij het bevel tot opheffing stelt de rechter tegelijk vast welk bedrag er al aan vereffeningskosten is gemaakt. Dat bedrag komt ten laste van de boedel. Is de boedel daarvoor niet toereikend, dan komen die kosten ten laste van de erfgenamen, maar alleen voor zover zij met hun hele vermogen aansprakelijk zijn. Dat valt niet samen met zuivere aanvaarding: artikel 4:184 BW noemt ook de erfgenaam die de voldoening van een schuld verwijtbaar verhindert, die opzettelijk goederen aan het verhaal van schuldeisers onttrekt, en die als vereffenaar in ernstige mate verwijtbaar tekortschiet. Ook wie beneficiair aanvaardde, kan dus in zijn privévermogen worden aangesproken.

Bekendmaking en een tweede ronde

De opheffing wordt op dezelfde manier ingeschreven en bekendgemaakt als de benoeming van een vereffenaar: in het boedelregister en in de Staatscourant. Zo weten schuldeisers dat de wettelijke afwikkeling is gestopt. Wordt daarna opnieuw om benoeming van een vereffenaar gevraagd, dan geldt een extra eis: de verzoeker moet aantonen dat er voldoende baten zijn om de kosten van de vereffening te betalen. Een eenmaal opgeheven vereffening laat zich dus niet zomaar opnieuw opstarten.

Een voorbeeld. Een man overlijdt in een huurwoning en laat een oude auto, wat inboedel en meerdere schulden na. Zijn kinderen aanvaarden beneficiair. De vereffenaar constateert dat de opbrengst van de auto niet eens de kosten van de oproeping van schuldeisers dekt. Hij vraagt opheffing van de vereffening. De rechter stelt de al gemaakte kosten vast en brengt die ten laste van de boedel; voor het restant kunnen de beneficiair aanvaardende kinderen niet worden aangesproken.

In de praktijk

Bent u vereffenaar of erfgenaam en ziet u al vroeg dat er niets te verdelen valt, wacht dan niet tot de kosten oplopen. Hoe eerder u het verzoek doet, hoe kleiner het bedrag dat als vereffeningskosten wordt vastgesteld. Onderbouw het verzoek met een overzicht van de baten en een taxatie of verkoopindicatie van de belangrijkste goederen. Bent u schuldeiser en verwacht u dat er meer in de boedel zit dan wordt voorgespiegeld, meld uw bezwaren dan bij de vereffenaar en de kantonrechter; gehoord wordt u niet vanzelf, maar u kunt als belanghebbende zelf een verzoek doen.