Boek 4 Artikel 180 (4:180 BW)

Soms is een bewind er niet alleen voor de rechthebbende, maar tegelijk voor een of meer anderen. Denk aan goederen, of aandelen daarin, die nu eenmaal samen beheerd moeten worden, bijvoorbeeld een verhuurd pand dat aan meerdere erfgenamen toevalt; de wet gaat er dan van uit dat het bewind een gemeenschappelijk belang dient. Voor zover dat zo is, eindigt het bewind wanneer dat belang vervalt. Daarnaast kan het worden beëindigd door opzegging, maar pas nadat er vijf jaar zijn verstreken sinds het overlijden van de erflater.

Wanneer het gemeenschappelijk belang vervalt

Het belang verdwijnt zodra de reden voor gezamenlijk beheer wegvalt. De gemeenschap wordt verdeeld, het vruchtgebruik eindigt, de goederen komen in één hand. Vanaf dat moment is er niemand meer die door het bewind wordt beschermd tegenover een ander, en houdt het bewind van rechtswege op. Dat vergt geen besluit en geen rechterlijke uitspraak, al zal de bewindvoerder wel moeten afwikkelen en afdragen.

De opzegging na vijf jaar

De tweede route is opzegging. Die staat pas open als er vijf jaar zijn verlopen sinds het overlijden van de erflater. Die wachttijd beschermt de bedoeling van de erflater: hij wilde dat het vermogen in ieder geval de eerste jaren onder beheer bleef. Daarna weegt de vrijheid van de rechthebbende zwaarder. Opzeggen kan alleen de rechthebbende, schriftelijk, met een termijn van een maand en gericht aan de bewindvoerder en aan de belanghebbenden; artikel 4:181 BW regelt die vorm.

Vergelijk met de andere eindregels

• Bewind alleen voor de rechthebbende: dat eindigt bij zijn overlijden en kan door de rechtbank worden opgeheven, zoals artikel 4:178 BW bepaalt.
• Bewind voor een ander: dat eindigt als dat belang vervalt of als beiden samen tot opheffing besluiten, zoals artikel 4:179 BW aangeeft.
• Bewind voor een gemeenschappelijk belang: dat eindigt als het belang vervalt, met opzegging als extra mogelijkheid na vijf jaar.

Twee broers erven samen een verhuurd pand; hun aandelen staan onder bewind zodat er één beheerder is. Verdelen zij het pand en komt het bij één van hen terecht, dan vervalt het gemeenschappelijke belang en eindigt het bewind. Blijft de situatie ongewijzigd, dan kan de rechthebbende het bewind vijf jaar na het overlijden opzeggen.

In de praktijk

Stel eerst vast of het bewind werkelijk een gemeenschappelijk belang dient, want dat bepaalt welke eindregel geldt; de wettelijke vermoedens helpen daarbij. Overweegt u op te zeggen, tel dan vanaf de overlijdensdatum van de erflater en houd de opzegtermijn van een maand aan. Bent u belanghebbende en ziet u een opzegging aankomen, ga dan na of het belang dat u beschermt inderdaad is uitgewerkt; is dat niet zo, laat dat dan tijdig weten. Bij twijfel is de kantonrechter het aangewezen adres.