Boek 4 Artikel 66 (4:66 BW)

Een schenking uit het verleden moet voor de berekening van de legitieme portie in geld worden uitgedrukt. De vraag is dan: welke waarde, die van toen of die van nu? Dit artikel geeft het antwoord. De hoofdregel is dat u kijkt naar het moment waarop de schenking daadwerkelijk werd uitgevoerd. Voor drie categorieën giften geldt een ander peilmoment, omdat het voordeel pas na het overlijden echt bij de begiftigde terechtkomt.

De hoofdregel: het moment van de prestatie

Wie een som geld kreeg, wordt afgerekend op de waarde van die som op de dag dat het geld werd overgemaakt. Wie een schilderij kreeg, op de waarde van het schilderij op de dag van de overdracht. Latere waardestijging of waardedaling komt voor rekening van de begiftigde en verandert het bedrag dat in de legitimaire massa wordt opgenomen niet.

Het artikel voegt daaraan toe dat het geen verschil maakt of de erflater de gift had kunnen terugdraaien. Een herroepelijke schenking wordt dus niet lager gewaardeerd omdat de erflater haar had kunnen intrekken; het gaat om wat er feitelijk is gepresteerd.

Drie giften die pas na het overlijden worden gewaardeerd

• Giften met voorbehoud van genot. Wie een woning schenkt maar er zelf tot zijn dood in blijft wonen, geeft pas bij het overlijden het volle voordeel weg. De waardering gebeurt daarom onmiddellijk na het overlijden.
• Giften van een voordeel dat pas na het overlijden ten volle wordt genoten. Hetzelfde peilmoment geldt, om dezelfde reden: eerder was er nog niets te genieten.
• Beloofde maar nog niet uitgevoerde prestaties. Bij een schenking die de erflater bij zijn overlijden nog niet had verricht, geldt eveneens de waarde na het overlijden.

Bij die laatste groep staat een belangrijke begrenzing. Met zulke giften, en met de schulden die eruit voortkomen, wordt geen rekening gehouden voor zover de nalatenschap niet toereikend is. Een schenking op papier kan de legitimaire massa dus niet verder oprekken dan de nalatenschap kan dragen.

Twee bijzondere gevallen

Is iemand als begunstigde aangewezen bij een sommenverzekering en levert dat een gift op, dan wordt die gift meegeteld tot de waarde die artikel 7:188 BW aanwijst. Dat artikel geeft de maatstaf; deze afdeling neemt die over.

Het derde lid ziet op de erflater die een goed heeft weggegeven tegen een tegenprestatie die aan zijn eigen leven is gebonden, zoals een verkoop tegen een periodieke uitkering die stopt bij zijn dood. Zo'n constructie wordt gewaardeerd als een gift van het goed zelf, verminderd met wat de erflater daarvoor heeft ontvangen of bij zijn overlijden nog te vorderen had. Genot van het goed zelf telt daarbij niet als tegenprestatie mee.

In de praktijk

Voor een legitimaris is dit artikel vaak beslissend voor de hoogte van zijn vordering. Bij een woning die tien jaar geleden aan een broer is geschonken, maakt het groot verschil of de waarde van toen of die van na het overlijden telt; dat hangt af van de vraag of de erflater zich het gebruik had voorbehouden. Verzamel daarom de schenkingsakte en de afspraken die daarbij zijn gemaakt. Over de waardering zelf beslist bij een geschil de rechtbank, meestal na een taxatie.