Boek 4 Artikel 149 (4:149 BW)

De executele is geen functie voor onbepaalde tijd. Dit artikel zet op een rij wanneer de taak van de executeur ophoudt: van het simpele geval dat het werk af is tot het ontslag dat de kantonrechter verleent. Hoe het beheer over de goederen eindigt en wanneer de erfgenamen dat beheer zelf kunnen beëindigen, staat in artikel 4:150 BW. Voor erfgenamen die vastlopen met een executeur, staat hier de belangrijkste ingang. En voor de executeur zelf staat er dat hij niet zomaar de deur achter zich dicht kan trekken.

Wanneer de taak eindigt

• Het werk is klaar, of de tijd waarvoor hij was benoemd is verstreken.
• Zijn eigen situatie verandert: hij overlijdt, komt onder curatele, gaat failliet, komt in de schuldsaneringsregeling of een van zijn goederen komt onder een beschermingsbewind zoals geregeld in Boek 1.
• De nalatenschap moet worden vereffend volgens de wettelijke vereffeningsregels; dan neemt dat regime het over.
• Het testament bepaalt het, in de gevallen die de erflater daarin heeft omschreven.

- De kantonrechter verleent ontslag met ingang van een bepaalde dag.

Ontslag door de kantonrechter

Ontslag kan op eigen verzoek van de executeur, en het kan om gewichtige redenen. In dat laatste geval kan het verzoek komen van een mede-executeur, van een erfgenaam of van het openbaar ministerie, en de kantonrechter kan het ook ambtshalve doen. De wet somt de gewichtige redenen niet op; of een reden gewichtig genoeg is, beoordeelt de kantonrechter aan de hand van alle omstandigheden van het geval. Zolang het onderzoek loopt, kan de kantonrechter voorlopige voorzieningen treffen en de executeur schorsen, zodat de afwikkeling intussen niet ontspoort. Het ontslag zelf gaat in op de dag die de kantonrechter daarvoor bepaalt; tot die dag blijft de executeur in functie, tenzij hij is geschorst. Is er een mede-executeur, dan kan die het werk intussen voortzetten; anders hangt het van de uiterste wil af of en hoe in een opvolger is voorzien.

Wat de gewezen executeur nog moet doen

Zijn taak eindigt, maar niet abrupt. Hij blijft verplicht te doen wat niet zonder nadeel voor de afwikkeling kan wachten, totdat degene die na hem tot het beheer bevoegd is dat beheer heeft aanvaard. Een verzekering die afloopt of een termijn die dreigt te verstrijken, blijft dus zijn zorg. Eindigt zijn hoedanigheid door faillissement of ondercuratelestelling, dan gaat die zorgplicht over op de curator die van de executele weet; bij schuldsanering of onderbewindstelling op de bewindvoerder die dan optreedt. Overlijdt de executeur, dan moeten zijn erfgenamen, als zij van de executele weten, het overlijden melden aan de erfgenamen van degene die hem benoemde.

Een executeur wil het vakantiehuis uit de nalatenschap aan zijn eigen schoonzoon verkopen, voor een prijs die ver onder een recente taxatie ligt. Een van de erfgenamen verzoekt de kantonrechter om zijn ontslag. Hangende dat verzoek schorst de kantonrechter hem en bepaalt hij bij wijze van voorlopige voorziening dat de verkoop voorlopig niet doorgaat.

In de praktijk

Een verzoek om ontslag wint aan overtuigingskracht met concrete, gedateerde feiten en stukken. Een executeur die wil stoppen, kan zelf ontslag vragen; tot de overdracht aan zijn opvolger blijft hij aanspreekbaar op wat geen uitstel duldt. Na afloop volgt hoe dan ook rekening en verantwoording, zoals artikel 4:151 BW voorschrijft.