Boek 4 Artikel 34 (4:34 BW)

De wettelijke rechten van de langstlevende zijn weinig waard als de erflater zijn vermogen al bij leven heeft weggegeven. Dit artikel voorkomt dat. Schiet de nalatenschap tekort om te geven waar de echtgenoot op grond van zijn recht op vruchtgebruik aanspraak heeft, dan kan hij giften inkorten. Inkorten betekent dat een schenking gedeeltelijk of geheel moet terugvloeien om de aanspraak te kunnen dekken.

Hoe het inkorten verloopt

Voor de manier waarop wordt ingekort, sluit de wet aan bij de regeling die voor de legitieme portie geldt: dezelfde volgorde, dezelfde soorten giften die ervoor vatbaar zijn en dezelfde beperkingen. Ook de bepalingen over welke giften bij de berekening meetellen, gelden hier. Daarbij hoort een vervaltermijn: heeft de begiftigde de echtgenoot een redelijke termijn gesteld, dan vervalt de bevoegdheid na afloop daarvan, en in elk geval vijf jaren na het overlijden van de erflater. Er ontstaat dus geen apart systeem; de echtgenoot gebruikt het gereedschap dat de wet al kent.

Verhaal op de legitimaris

Levert het inkorten van giften nog niet genoeg op, dan is er een laatste stap: de echtgenoot kan zich verhalen op wat een legitimaris door inkorting heeft gekregen. Het wettelijke recht van de langstlevende gaat op dat punt dus vóór de aanspraak van het onterfde kind. De volgorde is niet toevallig; de wet beschermt eerst het bestaan van de partner.

Wat de echtgenoot krijgt

Hij krijgt geen eigendom, maar het vruchtgebruik van de geldsom waarvoor is ingekort of waarop hij verhaal heeft genomen. Daarop gelden dezelfde soepele regels als bij het overige wettelijke vruchtgebruik: geen jaarlijkse opgave, geen zekerheidstelling, geen overdracht of bezwaring, en de mogelijkheid van nadere regelingen. Daarbij hoort ook dat de kantonrechter hem op zijn verzoek de bevoegdheid kan toekennen de geldsom geheel of gedeeltelijk te vervreemden en te verteren; bij een vruchtgebruik op geld is dat vaak juist waar het om draait. Zo nodig kan zijn vruchtgebruik zich uitstrekken over alle goederen van de nalatenschap en over alle bedragen waarvoor kan worden ingekort.

Een voorbeeld

Een man schenkt in de laatste jaren van zijn leven het grootste deel van zijn vermogen aan een stichting en aan zijn zoon uit een eerder huwelijk. Zijn weduwe blijft achter met een vrijwel lege nalatenschap en een klein pensioen. Zij kan de giften inkorten tot het bedrag dat nodig is voor haar verzorging, en krijgt daarvan het vruchtgebruik; de bloot eigendom blijft bij de begiftigden.

In de praktijk

Breng eerst in kaart welke schenkingen er zijn gedaan en wanneer; zonder dat overzicht is inkorting niet te onderbouwen. Geschillen over dit artikel en over de sommen ineens die de wet aan kinderen toekent, worden op verzoek van de meest gerede partij beslist door de kantonrechter, dus ook hier is de drempel laag. Houd er rekening mee dat u met vruchtgebruik in beginsel het genot krijgt en niet het kapitaal zelf; alleen wanneer de kantonrechter u de bevoegdheid tot vervreemding en vertering toekent, kunt u aan de som zelf komen.