Boek 4 Artikel 5 (4:5 BW)

Het erfrecht laat mensen geregeld met een geldschuld achter die zij niet meteen kunnen voldoen: een kind dat een broer moet uitkopen, een langstlevende die een vordering moet uitbetalen, een erfgenaam die een legitieme portie verschuldigd is. Dit artikel biedt daarvoor een ventiel. De rechtbank kan bepalen dat zo'n bedrag pas na verloop van tijd hoeft te worden betaald, ineens of in termijnen, als daar gewichtige redenen voor zijn.

Om welke schulden het gaat

De regeling geldt voor geldsommen die iemand verschuldigd is op grond van dit boek, en daarnaast voor geldsommen die voortvloeien uit de verdeling van de nalatenschap volgens de gemeenschapsregeling van Boek 3. Het moet dus gaan om een schuld met een erfrechtelijke wortel. Een gewone lening die de overledene bij zijn buurman had, valt er niet onder; die volgt de regels van het verbintenissenrecht.

Wie beslist

De rechtbank beslist, en alleen op verzoek van de schuldenaar zelf. De schuldeiser kan dus niet worden overvallen door een regeling waar niemand om heeft gevraagd, maar hij kan haar ook niet tegenhouden door simpelweg te weigeren. De rechtbank weegt de belangen van beide partijen: het belang van degene die moet betalen om niet meteen te hoeven verkopen, tegenover het belang van degene die wacht op zijn geld.

Uitstel hoeft niet gratis te zijn. De rechtbank kan aan het uitstel een rente verbinden die zij in haar beschikking vastlegt, zodat de schuldeiser wordt gecompenseerd voor het wachten. Daarnaast kan zij als voorwaarde stellen dat binnen een bepaalde tijd zekerheid wordt gesteld voor hoofdsom en rente, en die zekerheid moet zij goedkeuren. Dat kan zakelijk zijn, bijvoorbeeld een recht op een woning, of persoonlijk, bijvoorbeeld een borgstelling.

Als de omstandigheden veranderen

Een eenmaal gegeven regeling ligt niet voor eeuwig vast. Elk van beide partijen kan de rechtbank vragen de beschikking te wijzigen, maar alleen op grond van omstandigheden die op het moment van die beslissing nog niet waren voorzien. Verliest de schuldenaar zijn inkomen, of verkoopt hij juist onverwacht een pand, dan is er ruimte om terug te komen. Enkel spijt van de eerdere uitkomst is geen grond.

Een voorbeeld

Een dochter neemt de ouderlijke woning over en moet haar broer zijn erfdeel in geld uitbetalen. De bank wil pas over enkele maanden financieren. Zij vraagt de rechtbank om uitstel; die geeft haar een jaar, met rente en met een hypotheekrecht voor haar broer als zekerheid. De broer krijgt zo zijn geld met een vergoeding voor het wachten, en de woning hoeft niet gedwongen te worden verkocht.

In de praktijk

Vraag het uitstel op tijd aan, dus voordat er beslag ligt of een executie loopt. Onderbouw de gewichtige redenen concreet met cijfers over inkomen, vermogen en de te verwachten verkoop of financiering, en doe zelf een voorstel over rente en zekerheid. Een verzoek dat de schuldeiser iets biedt, maakt aanzienlijk meer kans dan een verzoek dat alleen om tijd vraagt.