Boek 4 Artikel 116 (4:116 BW)

Iemand kan erfgenaam worden op grond van de wet (erfopvolging bij versterf) of op grond van een testament (erfstelling). Dit artikel bepaalt dat de bij testament benoemde erfgenamen dezelfde rechten en verplichtingen hebben als erfgenamen bij versterf. Voor de positie van een erfgenaam maakt het dus niet uit langs welke weg hij die positie heeft gekregen.

Waar de gelijkstelling op ziet

• De keuze. Ook de testamentaire erfgenaam kan zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen, met dezelfde gevolgen en dezelfde termijnen.
• De schulden. Hij is op dezelfde voet aansprakelijk voor de schulden van de nalatenschap als een erfgenaam bij versterf.

- Het beheer en de verdeling. Hij heeft dezelfde bevoegdheden bij het beheer van de nalatenschap en dezelfde positie bij de verdeling.

Bron en gevolg

Een erfstelling dankt haar werking aan de wil van de erflater, de erfopvolging bij versterf aan de wet. Dit artikel maakt duidelijk dat dit verschil in herkomst geen verschil in rechtspositie oplevert. Is iemand eenmaal erfgenaam geworden, dan gelden voor hem de algemene regels over erfgenamen, ongeacht hoe hij die hoedanigheid heeft verkregen.

Wat de erflater wel kan regelen

De erflater kan de omvang van de erfdelen bepalen, een executeur benoemen, een bewind instellen of voorwaarden en lasten aan de erfstelling verbinden. Die bepalingen werken binnen de grenzen van de wet, maar hebben wel gevolgen voor wat een erfgenaam zelf mag doen. Heeft de executeur tot taak de goederen te beheren, dan kunnen de erfgenamen daarover of over hun aandeel daarin niet beschikken zonder zijn medewerking of een machtiging van de kantonrechter. Ook een bewind beperkt hun bevoegdheden. De erflater kan iemand echter niet tot erfgenaam benoemen en hem tegelijk de hoedanigheid van erfgenaam en de bijbehorende aansprakelijkheid onthouden.

Erfgenaam of legataris

De gelijkstelling geldt alleen voor wie bij testament tot erfgenaam is benoemd. Wie bij testament een legaat krijgt, is geen erfgenaam. Een legaat is volgens artikel 4:117 BW een uiterste wilsbeschikking waarin de erflater aan een of meer personen een vorderingsrecht toekent; het komt, tenzij het aan een of meer bepaalde erfgenamen of legatarissen is opgelegd, ten laste van de gezamenlijke erfgenamen. Of iemand in een testament erfgenaam of legataris is, bepaalt dus welke positie hij krijgt; die vraag gaat aan de toepassing van dit artikel vooraf.

Een voorbeeld

Een man benoemt zijn buurvrouw tot enig erfgenaam. Zij ontdekt na zijn overlijden dat er meer schulden dan bezittingen zijn. Zij staat dan voor dezelfde keuze als een kind of een echtgenoot in die situatie zou hebben: zuiver aanvaarden en het risico lopen met haar eigen vermogen op te draaien, beneficiair aanvaarden zodat zij niet verder aansprakelijk wordt dan de nalatenschap toelaat, of verwerpen. Dat zij haar positie aan een testament ontleent, verandert daar niets aan.

In de praktijk

Een testamentair erfgenaam heeft hetzelfde recht op informatie en op inspraak als een wettelijk erfgenaam. Wie in een testament tot erfgenaam is benoemd, mag de boedelbeschrijving inzien en beslist mee over de verdeling. Het omgekeerde geldt ook: wie zich als erfgenaam gedraagt en over goederen beschikt, aanvaardt daarmee mogelijk zuiver, met de volledige aansprakelijkheid die daarbij hoort.