Artikel 4:104 BW: Onderhands noodtestament dat aan een functionaris wordt afgegeven

Wie in een noodsituatie zijn uiterste wil niet hardop wil laten opnemen, kan een tweede weg bewandelen. Dit artikel staat toe dat de erflater een door hemzelf ondertekend onderhands stuk in bewaring geeft aan dezelfde persoon die zijn uiterste wil had mogen opnemen. Dat gebeurt in tegenwoordigheid van twee getuigen. De inhoud blijft zo binnenskamers, terwijl het bestaan van het stuk wordt vastgelegd.

Hoe het gaat

De erflater ondertekent zijn stuk en overhandigt het, met twee getuigen erbij, aan de officier, de gezagvoerder of de functionaris die de wet in deze situaties aanwijst. Die maakt daarvan onmiddellijk een akte van bewaargeving op. Dat mag op het papier van de uiterste wil zelf, op de omslag ervan of op een afzonderlijk papier. Voor die akte gelden dezelfde eisen als voor een noodtestament: twee getuigen en ondertekening door alle betrokkenen.

• Onmiddellijk. De akte wordt meteen opgemaakt, niet later op basis van herinneringen.
• Drie plaatsen mogelijk. Op het stuk, op de omslag of op een los papier.

- Zelfde vormeisen. De regels van artikel 4:103 BW gelden overeenkomstig.

Wanneer deze weg openstaat

De mogelijkheid bestaat in dezelfde gevallen waarin een noodtestament kan worden opgenomen: bij oorlog en aangewezen militaire inzet, aan boord van een zeeschip of luchtvaartuig, en op plaatsen waar de notaris door bijzondere omstandigheden onbereikbaar is. Ook hier geldt dat de functionaris alleen mag meewerken als de erflater niet bij een bevoegde notaris of consulair ambtenaar terechtkan, en dat het niet naleven van dat voorschrift de geldigheid niet aantast. Wanneer de mogelijkheid eindigt, volgt uit artikel 4:100 BW.

Bewijslast bij betwisting

Bestrijdt iemand later de geldigheid van het in bewaring gegeven stuk met de stelling dat de erflater het niet zelf heeft ondertekend, dan moet hij dat bewijzen. Wie zich op het testament beroept, hoeft de echtheid van de handtekening dus niet aan te tonen. Die verdeling van de bewijslast maakt het stuk stevig, ook al is het buiten de notaris om tot stand gekomen.

Een voorbeeld

Een schipper schrijft tijdens een lange reis zijn uiterste wil uit, tekent hem en overhandigt hem gesloten aan de gezagvoerder, met twee bemanningsleden als getuigen. De gezagvoerder maakt op de omslag meteen een akte van bewaargeving op, die door alle vier wordt ondertekend. Overlijdt de schipper voordat hij een notaris kan bereiken, dan is dit een geldige uiterste wil.

In de praktijk

Let erop dat het stuk zelf is ondertekend voordat het wordt afgegeven; dat is bij deze vorm de kern. Zorg dat de akte van bewaargeving zo snel mogelijk naar het testamentenregister gaat en dat de nabestaanden weten waar het stuk zich bevindt. En vervang het testament door een notariële akte zodra dat weer kan, want de noodvorm is aan een korte houdbaarheid gebonden.