Boek 4 Artikel 171 (4:171 BW)

De wettelijke regels over het testamentair bewind vormen een standaardpakket. Dit artikel maakt duidelijk dat de erflater daarvan mag afwijken: in zijn uiterste wil kan hij de bevoegdheden en verplichtingen van de bewindvoerder nader regelen, ruimer of juist beperkter dan de bepalingen die in deze afdeling aan dit artikel voorafgaan. En omdat een testament de toekomst niet kent, kan de kantonrechter de regels van het bewind later wijzigen wanneer zich onvoorziene omstandigheden voordoen.

Wat de erflater kan regelen

• Ruimer: de bewindvoerder mag beleggen, ondernemen of verkopen zonder telkens toestemming te vragen.
• Beperkter: bepaalde goederen mogen nooit worden verkocht, of grote uitgaven vragen altijd overleg met een derde.

- Aanvullend: extra verplichtingen, zoals vaker rapporteren, zekerheid stellen of een bepaalde beleggingsstijl aanhouden.

Waar de regeling staat en wat zij niet raakt

Lid 1 noemt de uiterste wil als de plek waar zo'n afwijkende regeling wordt getroffen. Wat de erflater daar niet heeft vastgelegd, volgt uit de wettelijke regels; voor aanpassingen na het overlijden wijst de wet in lid 2 de kantonrechter aan. De afwijkingsruimte heeft betrekking op de bepalingen die in deze afdeling vóór dit artikel staan. De artikelen die erna komen, vallen daar niet onder. Dat zijn onder meer de bescherming van een wederpartij die de beperkingen van de bewindvoerder niet kende en ook niet hoefde te kennen (artikel 4:172 BW) en de regels over aansprakelijkheid en verhaal (de artikelen 4:174 en 4:175 BW); die bepalingen gaan over de positie van derden en schuldeisers.

Wijziging door de kantonrechter

Verandert de wereld na het overlijden, dan kan de kantonrechter de regels over het voeren van het bewind wijzigen. Dat kan op verzoek van de bewindvoerder, van de rechthebbende of van iemand in wiens belang het bewind uitsluitend of mede is ingesteld. Anders dan bij de beloning in artikel 4:159 lid 3 BW noemt de wet hier geen ambtshalve optreden: er moet een verzoek liggen. De grond is beperkt: het moet gaan om onvoorziene omstandigheden. De rechter kan het verzoek toewijzen onder voorwaarden die hij nodig acht, bijvoorbeeld dat er extra verantwoording wordt afgelegd of dat een opbrengst apart wordt gezet.

Een erflater verbiedt in zijn testament de verkoop van het familiehuis, dat onder bewind staat. Twintig jaar later is het pand door funderingsschade een blok aan het been en zijn de lasten niet meer op te brengen. De bewindvoerder kan de kantonrechter vragen die regel te wijzigen, zodat verkoop mogelijk wordt en het vermogen niet wegloopt in reparaties.

In de praktijk

Bent u bewindvoerder, lees dan eerst het testament en pas daarna de wet; de akte kan uw bevoegdheden verruimen of juist inperken, en u wordt op die akte afgerekend. Loopt u tegen een bepaling aan die door de tijd is ingehaald, ga dan niet zelf afwijken maar leg het aan de kantonrechter voor. Bent u rechthebbende of belanghebbende, dan hebt u datzelfde recht om wijziging te vragen. Stelt u zelf een bewind in, bespreek dan met de notaris hoeveel speelruimte u de bewindvoerder wilt geven en laat dat concreet in de akte opnemen.