Boek 4 Artikel 105 (4:105 BW)

Het kan misgaan: iemand schrijft in een noodsituatie zijn uiterste wil, ondertekent die, maar komt niet meer toe aan de afgifte aan een officier, een gezagvoerder of een andere aangewezen functionaris. Dit artikel bepaalt dat zo'n stuk toch geldig is, mits het is gedagtekend. Alleen wanneer de erflater redelijkerwijs alsnog een gewone uiterste wil had kunnen maken, vervalt die geldigheid.

De voorwaarde: een datum

De dagtekening is hier geen formaliteit. Zij maakt vast te stellen wanneer het stuk is geschreven, en dus of de erflater zich op dat moment werkelijk in een noodsituatie bevond en hoeveel tijd hij daarna nog heeft gehad. Zonder datum ontbreekt dat aanknopingspunt en kan het stuk niet als noodtestament dienen.

De uitzondering: hij had het anders kunnen doen

De uiterste wil is niet geldig als de erflater redelijkerwijs nog een testament had kunnen maken op een van de andere manieren die deze afdeling toestaat: bij een notaris, of in een van de noodvormen met getuigen. Wie na de noodsituatie maanden gezond doorleeft en niets doet, laat een stuk achter dat zijn grond verliest. De beoordeling is feitelijk: wat was er in die periode mogelijk?

• Uitgangspunt. Het gedagtekende, ondertekende stuk geldt.
• Tegenbewijs. Wie de geldigheid bestrijdt, wijst op de gelegenheid die de erflater nog had.

- Maatstaf. Redelijkerwijs, dus geen theoretische mogelijkheid maar een reële.

Een voorbeeld

Een reiziger raakt door gevechtshandelingen afgesloten van de buitenwereld. Hij schrijft zijn uiterste wil, zet er de datum onder en ondertekent, maar er is niemand aan wie hij het stuk in bewaring kan geven. Kort daarna overlijdt hij. Zijn uiterste wil is geldig. Was hij daarentegen teruggekeerd en had hij nog een half jaar in de buurt van een notaris gewoond zonder iets te regelen, dan had het stuk zijn kracht verloren.

In de praktijk

Zet altijd de datum op het stuk; zonder datum is er in deze situatie niets. Bewaar het op een vindbare plaats en licht iemand in. Voor nabestaanden die zo'n stuk aantreffen, is de eerste vraag wanneer het is geschreven en wat de erflater daarna nog kon doen; leg dat feitelijk vast en laat het aan de notaris beoordelen voordat de nalatenschap wordt verdeeld.