Boek 4 Artikel 45 (4:45 BW)

Een erflater kan aan een erfstelling of een legaat een voorwaarde of een last verbinden: iemand krijgt iets pas als er iets gebeurt, of hij krijgt iets onder de verplichting iets te doen. Dit artikel bepaalt wat er gebeurt als die voorwaarde of last onmogelijk is of niet door de beugel kan. Zij wordt dan voor niet geschreven gehouden, dus weggedacht.

Welke voorwaarden sneuvelen

Het gaat om drie categorieën: voorwaarden en lasten die onmogelijk te vervullen zijn, die in strijd zijn met de goede zeden of de openbare orde, en die botsen met een dwingende wetsbepaling. De hoofdregel is mild voor de begunstigde: de making blijft staan, alleen de voorwaarde of last verdwijnt. Wie iets krijgt onder een onmogelijke voorwaarde, krijgt het dus zonder die voorwaarde.

Wanneer de hele beschikking valt

Daarop is één uitzondering. Was de voorwaarde of de last de beslissende beweegreden tot de beschikking, dan is de beschikking zelf nietig. De begunstigde krijgt dan niets, ook niet zonder de voorwaarde of last. Of de voorwaarde of last die beslissende rol speelde, is een vraag van feiten en hangt af van de omstandigheden van het geval. Valt de beschikking weg, dan komt wat zij betrof toe aan degenen die volgens de rest van het testament of volgens de wet gerechtigd zijn.

Geen verbod op verkopen of bezwaren

Het tweede lid schrapt een bepaald type bepaling altijd: een voorwaarde of last die de bedoeling heeft de bevoegdheid tot vervreemding of bezwaring van goederen uit te sluiten. Een erflater kan dus niet bepalen dat een geërfd huis nooit mag worden verkocht of met een hypotheek belast. Wie eigenaar wordt, moet ook echt over het goed kunnen beschikken. Andere figuren die de wet wel kent, zoals een testamentair bewind of een tweetrapsmaking, kunnen de erflater wel enige invloed geven op wat er met het goed gebeurt.

Een voorbeeld

Een moeder vermaakt haar huis aan haar dochter onder de last dat het huis nooit verkocht mag worden en altijd in de familie moet blijven. Die last wordt weggedacht: de dochter krijgt het huis en mag het verkopen. Wil een erflater bepalen wie een goed na de eerste verkrijger krijgt, dan kan daarvoor een tweetrapsmaking dienen.

In de praktijk

Een voorwaarde die concreet en uitvoerbaar is geformuleerd, geeft later minder discussie; met de notaris kan worden besproken welke figuur bij het doel past. Voor erfgenamen en legatarissen geldt: een voorwaarde in een testament is niet automatisch geldig. Het loont na te gaan of zij uitvoerbaar en geoorloofd is voordat iemand zich er jarenlang naar gedraagt.